Çocuğun ilk diş hekimi muayenesi ne zaman ve nasıl olmalı?

Çocuk ilk kez diş hekimine kaç yaşında gitmeli?

Çocuğunuzun ilk diş hekimi ziyareti, ilk süt dişi ağızda göründüğünde ya da en geç bir yaş civarında yapılmalıdır. Bu ziyaret bir şikâyet olduğu için değil, sorun başlamadan önce yol haritası çizmek için yapılır.

Örneğin Kanada'da diş hekimleri ve diş hijyenistleri birlikleri, ilk ziyaretin bir yaşından geç olmamasını önermektedir (Kaynak 1). Buna rağmen İrlanda'daki diş hekimleriyle yapılan bir ankette, erken ağız bakımının önündeki başlıca engel olarak ebeveynlerin bebekleri için randevu talep etmemesi bildirilmiştir (Kaynak 2). "Dişleri zaten değişecek" ya da "üç yaşını bekleyelim" düşüncesi yaygındır; ancak çürük, süt dişleri çıktıktan kısa süre sonra başlayabilir.

Örneğin ön dişleri yeni çıkmış bir bebekte, dişlerin diş etine yakın kısmında beliren mat beyaz lekeler, çürüğün erken bir belirtisi olabilir. Bu aşamada fark edilen bir lekeyi, evde bakım düzenini değiştirerek durdurmak çoğu zaman mümkündür.

İlk muayenede neler yapılır?

İlk muayene kısa, nazik ve büyük ölçüde bilgilendirme odaklı bir görüşmedir; çoğu durumda tedavi yapılmaz. Küçük bebeklerde inceleme genellikle ebeveynin kucağında, çocuğun başı hekime doğru yatırılarak yapılır.

Bu ziyarette tipik olarak şunlara bakılır:

• Çıkmış dişlerin sayısı, yerleşimi ve minenin yapısı
• Diş etleri, dil, damak ve dudak bağları
• Dişlerde plak birikimi veya erken çürük lekeleri
• Beslenme, uyku ve fırçalama alışkanlıkları üzerinden çürük riski

Risk değerlendirmesinde fırçalamanın sıklığı ve bir yetişkin tarafından yapılıp yapılmadığı, florür kullanımı, biberon ve emzirme düzeni, görünür plak ve mine defektleri gibi faktörler dikkate alınır (Kaynak 3). Gerekli görülürse florür ihtiyacı değerlendirilir ve florür vernik uygulanabilir (Kaynak 2). Röntgen çoğu ilk muayenede gerekmez; merak ediyorsanız diş röntgeni ve radyasyon yazımıza göz atabilirsiniz.

Biberon çürüğü (erken çocukluk çürüğü) nedir ve neden önemlidir?

Biberon çürüğü, tıbbi adıyla erken çocukluk çürüğü, okul öncesi dönemdeki çocukların süt dişlerinde görülen çürüktür. Genellikle üst ön dişlerde başlar, çünkü uyku sırasında süt veya şekerli sıvı en uzun bu bölgede bekler.

Bu sorun sanıldığından yaygındır: 49 ülkeden verileri birleştiren bir meta-analizde erken çocukluk çürüğünün küresel yaygınlığı yaklaşık %49 olarak hesaplanmıştır (Kaynak 4). Ayrıca bir kez çürük geçirmiş çocuklarda yeni çürük gelişme olasılığı belirgin biçimde daha yüksektir (Kaynak 8). Bu nedenle ilk çürüğü önlemek, sonraki yılları da korumak anlamına gelir.

Süt dişlerinin çürümesi ağrıya, apseye ve erken diş kaybına yol açabilir. Erken kaybedilen süt dişi, alttan gelecek kalıcı dişin yerini daraltabilir.

Gece biberonu ve emzirme çürük riskini artırır mı?

Gece boyunca süren beslenme, dişler çıktıktan sonra çürük riskini artıran bir alışkanlıktır. Uykuda tükürük akışı azalır; ağızda kalan süt veya şekerli sıvı dişleri daha uzun süre etkiler.

Bir meta-analizde gece emzirmesinin, gece emzirmesi olmayan duruma göre çürük riskini artırdığı ve on iki aydan uzun emzirmenin de daha yüksek riskle ilişkili olduğu bildirilmiştir (Kaynak 5). Daha yeni bir meta-analiz ise belirgin risk artışını yirmi dört aydan uzun emzirmede bulmuş, on iki ile yirmi dört ay arasında anlamlı bir artış saptamamıştır (Kaynak 6). Yani kanıtlar tümüyle aynı yönde değildir ve gözlemsel çalışmalara dayanır.

Emzirmenin bebek için önemli faydaları vardır; bu karar yalnızca diş açısından verilmemelidir. Pratikte önerilen şudur: bebeğin ağzında biberonla uykuya dalmasına izin vermeyin, yatağa biberonla su dışında bir sıvı vermeyin, gece beslenmesinden sonra dişleri nemli temiz bir bezle veya yumuşak fırçayla silin.

Florürlü diş macunu ne zaman ve ne kadar kullanılır?

Florürlü diş macunu ilk diş çıktığı andan itibaren, yaşa uygun çok küçük miktarda kullanılabilir. Florür maruziyeti, çocuklarda çürük riskini etkileyen faktörler arasında yer almaktadır (Kaynak 3).

Miktar konusunda genel yaklaşım şöyledir:

Fırçalamadan sonra ağzın bol suyla çalkalanması gerekmez; fazla köpüğün tükürülmesi yeterlidir. Macunun florür oranı ve ek florür ihtiyacı, muayenede çocuğun risk durumuna göre konuşulur. Gebelikteki ağız sağlığının çocuğa etkisi için hamilelikte diş tedavisi yazımıza bakabilirsiniz.

Çocuğun dişleri nasıl fırçalanmalı?

Küçük çocukların dişleri, el becerileri gelişene kadar bir yetişkin tarafından fırçalanmalıdır. Araştırmalarda yalnızca fırçalama sıklığı değil, fırçalamanın gözetim altında yapılması da çürük riskini etkileyen bir faktör olarak öne çıkmıştır (Kaynak 3).

Pratik birkaç öneri:

• Yaşa uygun, küçük başlı ve yumuşak kıllı bir fırça seçin.
• Çocuğu kucağınıza, başı göğsünüze yaslanacak şekilde alın; böylece ağzın içini rahat görürsünüz.
• Dişlerin diş etiyle birleştiği çizgiye özen gösterin; plak çoğunlukla burada birikir.
• Akşam fırçalamasını gece beslenmesinden sonra, uyumadan önce yapın.

Çocuk kendi fırçalamak isterse önce ona izin verin, ardından siz tamamlayın. Genel bilgiler için ağız bakımı rehberimiz yardımcı olabilir.

Beslenme ve atıştırmalıklar çürüğü nasıl etkiler?

Şekerli içecekler ve serbest şekerden zengin atıştırmalıklar, çocuklarda çürük riskini artıran başlıca beslenme etkenlerindendir. Dünya Sağlık Örgütü için hazırlanan bir sistematik derlemede çalışmaların neredeyse tamamı bu tür tüketimle diş çürüğü arasında pozitif ilişki bildirmiştir; ancak çalışmaların önemli bir kısmında ciddi yanlılık riski olduğu da belirtilmiştir (Kaynak 7).

Şekerin miktarı kadar sıklığı da önemlidir. Gün boyu sık sık atıştırmak, dişlerin kendini toparlayacağı zamanı azaltır. Meyve suyunu biberonda veya gün boyu yudumlayarak vermek yerine su tercih etmek, atıştırmalıkları belirli öğünlerle sınırlamak ve şekerli yiyecekleri ana öğünle birlikte vermek daha uygun bir düzendir.

Çocuğu ilk ziyarete nasıl hazırlamalı?

Çocuğu ilk ziyarete hazırlamanın etkili bir yolu, ziyareti sıradan ve sakin bir olay gibi anlatmaktır. "Acımayacak" veya "iğne yok" gibi ifadeler, çocuğun aklına daha önce düşünmediği bir korkuyu getirebilir.

Yardımcı olabilecek yaklaşımlar:

• Randevuyu çocuğun dinlenmiş ve tok olduğu bir saate alın.
• Evde oyuncak bir bebeğin dişlerini sayarak "muayene oyunu" oynayın.
• Kendi diş hekimi deneyimlerinizdeki kaygıları çocuğun yanında konuşmayın.
• Muayene bittiğinde çocuğu ödüllendirmek için şekerli yiyecek yerine övgü veya küçük bir etkinlik seçin.

Erken ve olumlu bir tanışma, ileride gelişebilecek kaygıyı azaltmaya yardımcı olabilir. Çocuğun hızına saygı duyan, acele etmeyen bir yaklaşım, slow dentistry anlayışının da temelidir. Ebeveyn olarak sizin kaygınız varsa diş hekimi korkusu yazımız faydalı olabilir.

Kontroller ne sıklıkla yapılmalı?

İlk muayeneden sonraki kontrol aralığı, çocuğun çürük riskine göre kişiye özel belirlenir. Riski düşük bir çocukta kontroller daha seyrek, riski yüksek bir çocukta daha sık planlanabilir.

Daha önce çürük geçirmiş çocuklarda yeni çürük gelişme sıklığı belirgin şekilde yüksektir (Kaynak 8). Bu nedenle çürüğü olan, mine yapısında defekt bulunan veya gece beslenmesi süren çocuklarda hekim daha yakın takip önerebilir. Düzenli bir diş hekimine sahip olmamak da risk faktörleri arasında sayılmaktadır (Kaynak 3).

Hangi durumlarda beklemeden diş hekimine başvurulmalı?

Düşme veya darbe sonrası diş yaralanması, geçmeyen diş ağrısı ve yüzde ya da diş etinde şişlik, kontrol tarihini beklemeden diş hekimine başvurmayı gerektirir. Şişliğe ateş, halsizlik veya yutma güçlüğü eşlik ediyorsa gecikmeden sağlık kuruluşuna gidilmelidir.

Darbe sonrası süt dişi yerinden çıktıysa, kalıcı dişin gelişimine zarar verebileceği için yerine takılmaya çalışılmaz; dişi saklayıp hekime gösterebilirsiniz. Diş kırıldıysa, rengi değiştiyse veya sallanıyorsa da değerlendirme gerekir. Dudak ve diş eti yaralanmalarında temiz bir gazlı bezle hafifçe bastırılarak kanama kontrol edilebilir.

Sınırlamalar ve dikkat edilmesi gerekenler

Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve çocuğunuzun muayenesinin yerini tutmaz. Kesin değerlendirme, muayene ve gerekirse radyografik inceleme sonrasında yapılır.

Emzirme ve çürük ilişkisine dair kanıtlar çoğunlukla gözlemsel çalışmalara dayanır ve sonuçlar tümüyle tutarlı değildir (Kaynak 5, Kaynak 6). Beslenme ile ilgili çalışmaların bir kısmında da yanlılık riski yüksektir (Kaynak 7). Bu nedenle emzirme süresi gibi kararları yalnızca diş sağlığı açısından değil, çocuğunuzun genel sağlığıyla birlikte, çocuk doktorunuzla da konuşarak vermeniz önerilir.

Her çocuğun risk düzeyi farklıdır. Florür miktarı, kontrol sıklığı ve gerekli önlemler, çocuğunuzun ağız durumu ve aile alışkanlıkları değerlendirilerek kişiye göre belirlenmelidir.