Doğru ağız bakımı nasıl yapılır?

Dişler günde kaç kez ve nasıl fırçalanmalı?

Dişlerinizi günde iki kez, her seferinde yaklaşık iki dakika fırçalamanız önerilir. NHS, fırçalamalardan birinin mutlaka yatmadan hemen önce yapılmasını, çünkü gece fırçalamasının özellikle önemli olduğunu vurgular (Kaynak 1).

İki dakika, pek çok kişinin tahmin ettiğinden uzundur. Ağzı dört bölgeye ayırıp her bölgeye yaklaşık yarım dakika ayırmak, dişlerin iç, dış ve çiğneme yüzeylerinin atlanmamasına yardımcı olur. Diş eti kenarı, plağın en çok biriktiği yerlerden biridir; fırçayı bu bölgeye de yöneltmek gerekir.

Sert fırçalamak daha iyi temizlik sağlamaz. Aşırı bastırarak fırçalamak diş eti çekilmesine ve diş boynunda aşınmaya katkıda bulunabilir. Fırçanın kıllarının açılması, genellikle fazla bastırıldığının işaretidir.

Hangi diş macunu kullanılmalı?

Florür içeren bir diş macunu kullanmalısınız. Cochrane derlemesi, florürlü diş macunuyla fırçalamanın florürsüz macuna göre çürüğü önlemede yararlı olduğunu desteklemiş; yetişkinlerde 1000–1100 ppm florürlü macunun çürük artışını azalttığını orta kesinlikte kanıtla göstermiştir (Kaynak 2).

NHS, yetişkinler için en az 1350 ppm florür içeren bir macun önerir. Fırçaladıktan sonra fazla macunu tükürmenizi, ancak ağzınızı suyla çalkalamamanızı ister; çünkü çalkalamak, dişlerde kalan yoğun florürü uzaklaştırır (Kaynak 1).

Gargara kullanıyorsanız bunu fırçalamanın hemen ardından değil, öğleden sonra gibi farklı bir zamanda kullanmanız ve sonrasında 30 dakika yiyip içmemeniz önerilir (Kaynak 1). Diş rengini açmayı vaat eden macunlar dişin kendi rengini değiştirmez; bu konuda diş beyazlatma rehberimize bakabilirsiniz.

Elektrikli fırça mı, manuel fırça mı?

Doğru kullanıldığında her ikisi de işinizi görür; elektrikli fırçalar küçük bir ek yarar sağlayabilir. Cochrane derlemesi, elektrikli fırçaların plak ve diş eti iltihabını hem kısa hem uzun dönemde manuel fırçalara göre daha fazla azalttığını, ancak bu farkın klinik önemini belirsiz olarak değerlendirmiştir (Kaynak 4).

NHS de tüm dişlerin tüm yüzeyleri temizlendiği ve florürlü macun kullanıldığı sürece elektrikli ya da manuel fırçanın eşit derecede iyi olduğunu belirtir (Kaynak 1). El becerisi kısıtlı olan veya ortodontik tel, köprü gibi temizlenmesi zor yapıları bulunan kişiler için elektrikli fırça pratik bir seçenek olabilir.

Diş araları nasıl temizlenmeli?

Diş fırçası diş aralarına yeterince ulaşamadığı için bu bölgeler arayüz fırçası veya diş ipiyle temizlenmelidir. Cochrane derlemesi, fırçalamaya ek olarak diş ipi veya arayüz fırçası kullanmanın diş eti iltihabını, plağı ya da her ikisini yalnız fırçalamaya göre daha fazla azaltabileceğini bulmuştur (Kaynak 3).

Aynı derlemeye göre arayüz fırçaları diş ipinden daha etkili olabilir; ancak kanıtların kesinliği düşük ile çok düşük arasındadır ve çalışmaların çoğu kısa sürelidir (Kaynak 3). NHS de özellikle diş araları açık olan kişilerde diş ipi yerine arayüz fırçası veya tek demetli fırça kullanılabileceğini, tahta kürdanların ise diş etine zarar verebileceği için önerilmediğini belirtir (Kaynak 1).

Diş aralarınızın genişliği bölgeden bölgeye değişebilir. Hangi bölgede hangi boyutun uygun olduğunu kontrol randevusunda hekiminizle birlikte belirlemek, doğru araç seçimini kolaylaştırır.

Kaplama, köprü ve laminalar nasıl temizlenir?

Kaplama, köprü ve laminalar da doğal dişler gibi günde iki kez fırçalanmalı, kenarları ve araları özel özenle temizlenmelidir. Restorasyonun kendisi çürümez, ancak altındaki doğal diş çürüyebilir ve kenarındaki diş eti iltihaplanabilir.

• Kaplama ve lamina kenarları: Diş eti ile restorasyonun birleştiği sınır plak birikimine açıktır. Fırçayı bu çizgiye yöneltmek ve arayüzleri her gün temizlemek gerekir.
• Köprü altları: Köprünün eksik dişin yerini dolduran gövde kısmının altı normal diş ipiyle temizlenemez. Bu bölge için ucu sert diş ipi, ip geçirici veya arayüz fırçası kullanılabilir.
• Aşındırıcı ürünler: Çok aşındırıcı macunlar ve toz ürünler restorasyon yüzeyinin parlaklığını zamanla azaltabilir; hangi ürünün uygun olduğunu hekiminize danışabilirsiniz.

Zirkonyum kaplama veya lamina gibi restorasyonların uzun ömürlü olmasında günlük bakım kadar, gece diş sıkma gibi alışkanlıkların kontrol altına alınması da önemlidir.

İmplantlar nasıl temizlenir?

İmplant ve üzerindeki protez, doğal dişler gibi her gün fırçalanmalı ve implant çevresi arayüz fırçasıyla temizlenmelidir. İmplantlar çürümez, ancak çevresindeki diş eti ve kemik iltihaplanabilir.

Avrupa Periodontoloji Federasyonu'nun (EFP) 2023 tarihli klinik kılavuzu, implant çevresi hastalıklarının, yani implant çevresindeki yumuşak dokunun iltihabı (peri-implant mukozit) ile kemik kaybına yol açabilen ileri iltihabın (peri-implantitis) yaygın olduğunu belirtir. Kılavuz, implantlar kullanıma başladıktan sonra implant çevresi dokuların düzenli olarak değerlendirildiği yapılandırılmış bir destekleyici bakım programı önerir (Kaynak 6).

Pratikte bu, günlük evde bakıma ek olarak hekiminizin belirlediği aralıklarla kontrol ve profesyonel temizlik anlamına gelir. İmplantların uzun dönem başarısını etkileyen etkenler için implant ömrü yazımıza, üst yapı seçenekleri için implant üstü protez sayfamıza bakabilirsiniz.

Hareketli protezler nasıl temizlenir?

Hareketli protezler her sabah ve akşam fırçalanmalı ve geceleri çıkarılmalıdır. NHS; protezlerin yumuşak sabun veya bulaşık deterjanıyla fırçalanmasını, yemeklerden sonra soğuk suyla durulanmasını ve düşerse kırılmaması için su dolu bir lavabo veya havlu üzerinde temizlenmesini önerir (Kaynak 5).

NHS ayrıca protezlerin her gece çıkarılarak su, nemli pamuklu bir poşet veya gece kullanılan protez temizleme solüsyonu içinde saklanmasını; diş etleri, dil ve kalan doğal dişlerin de sabah ve akşam florürlü macunla fırçalanmasını önerir (Kaynak 5).

Protezler iyi bakıldığında uzun yıllar kullanılabilir; ancak zamanla gevşeyebilir veya hasar görebilir. Bu nedenle düzenli diş hekimi kontrolü önemlidir (Kaynak 5). İmplantlara tutunan hareketli protezlerde ise hem protezin hem de ağızdaki tutucu parçaların temizlenmesi gerekir; bu protez türü için overdenture nedir yazımıza göz atabilirsiniz.

Sınırlamalar ve dikkat edilmesi gerekenler

Ağız bakımıyla ilgili çalışmaların önemli bir kısmında kanıtın kesinliği düşük ile orta arasındadır ve takip süreleri kısadır. Bu yazıdaki öneriler genel çerçeveyi yansıtır; diş eti hastalığı, yoğun çürük, kuru ağız, ortodontik tedavi veya el becerisini etkileyen bir durum varsa size özel bir bakım planı gerekebilir.

Diş eti kanaması, kötü koku, implant veya kaplama çevresinde şişlik ya da protezin vurması gibi durumlarda kendi kendinize ürün değiştirmek yerine hekiminize başvurmanız önerilir. Kesin karar muayene ve gerekirse radyografik değerlendirme sonrası verilir.