Overdenture (implant destekli hareketli protez) nedir?

Overdenture nedir?

Overdenture, çene kemiğine yerleştirilmiş implantlara bağlantı parçalarıyla tutunan ve hastanın takıp çıkarabildiği bir protezdir. Türkçede "implant destekli hareketli protez" ya da "implant üstü hareketli protez" olarak da anılır.

Görünüşü klasik tam proteze benzer; farkı, protezin iç yüzünde implantlardaki parçalara oturan tutucular bulunmasıdır. Protez bu parçalara "klik" diye oturur ve çiğneme sırasında daha az yer değiştirir.

Örneğin alt tam protezi konuşurken ve yemek yerken sürekli oynayan bir hastada, alt çeneye yerleştirilen iki implant ve bunlara bağlanan tutucular protezin kararlılığını belirgin biçimde artırabilir. İmplant üstü protezlerin genel sınıflaması için implant üstü protez türleri yazısına bakabilirsiniz.

Overdenture neden önerilir?

Overdenture, klasik tam protezin en sık sorunu olan oynama ve tutuculuk eksikliğini azaltmak için önerilir. Özellikle alt çenede dil ve yanak kaslarının hareketi ve kemik erimesi, klasik protezin yerinde durmasını zorlaştırır.

2002'de yayımlanan McGill uzlaşı raporu, dişsiz alt çenede iki implantla tutunan protezin ilk seçenek standart tedavi olarak kabul edilmesini önermiştir (Kaynak 1). 2009'da İngiliz Protetik Diş Hekimliği Derneği'nin (BSSPD) konferansında hazırlanan York uzlaşı raporu, hasta odaklı sonuçlara dayanarak aynı görüşü desteklemiştir (Kaynak 2).

Uluslararası İmplantoloji Ekibi (ITI) uzlaşı raporuna göre dişsiz hastalar hem sabit hem hareketli implant üstü protezleri yüksek puanlamış; ağız temizliğini yapabilme konusunda ise hareketli protezi daha yüksek değerlendirmiştir (Kaynak 5).

Overdenture tutucu tipleri nelerdir?

Overdenture tutucuları başlıca iki gruba ayrılır: implantları birbirine bağlayan bar sistemleri ve her implantın üzerine ayrı ayrı yerleşen tekli bağlantılar. Tekli bağlantılar top (küre) biçimli olabilir ya da alçak profilli silindirik tutucular şeklinde olabilir; ayrıca mıknatıslı ve teleskop (iç içe geçen çift kron) tipi bağlantılar da vardır.

Bar tutucular: İmplantlar ağız içinde metal bir çubukla birbirine bağlanır; protezin içindeki klips ya da tutucular bu bara oturur. Bar, implantları birbirine bağladığı için kuvvetleri paylaştırır. Buna karşılık barın altı ve çevresi özel fırçalarla temizlenmelidir ve dil için daha fazla yer kaplayabilir.

Top (küre) tipi bağlantılar: Her implantın üzerine küre biçimli bir parça takılır; protezin içindeki yuva bu küreye geçer. Yapımı ve temizliği görece basittir.

Silindirik (alçak profilli) bağlantılar: Her implant üzerine yerleşen, yüksekliği az bir parça ile protez içindeki plastik tutucudan oluşur. Tutucuların farklı sertlik derecelerinde olabilmesi, tutuculuğun ayarlanmasına imkân tanır.

Hangi tutucu tipi daha iyidir?

Hangi tutucu tipinin daha iyi olduğunu kesin olarak gösteren yeterli kanıt yoktur. Cochrane derlemesi, alt çene overdenture'larında tutucu sistemlerin başarı, bakım ve hasta memnuniyeti açısından birbirine göre etkinliğini belirlemek için kanıtın yetersiz olduğunu; üst çene için ise uygun çalışma bulunmadığını bildirmiştir (Kaynak 3).

Aynı derlemede, çok düşük kaliteli kanıta dayanarak kısa dönemde top tipi bağlantılarda onarım ihtiyacının bar sistemlere göre daha sık olduğu raporlanmıştır (Kaynak 3). Bir başka sistematik derleme, silindirik sistemlerin başlangıçta top sistemlerden daha yüksek tutuculuk sağladığını, ancak bu avantajın aşınmayla zamanla azaldığını ve iki sistemden birinin kesin olarak üstün olmadığını belirtmiştir (Kaynak 4).

Pratikte seçim; implantların sayısına, birbirine göre açısına, çeneler arası mesafeye, kemik şekline ve hastanın el becerisine göre yapılır.

Overdenture kimler için uygundur?

Overdenture, klasik tam protezin tutuculuğundan memnun olmayan ve implant için yeterli kemiği ile uygun genel sağlığı olan dişsiz hastalar için uygundur. Sabit implant protezi için yeterli kemiği olmayan ya da daha az implant tercih eden kişilerde de bir seçenektir.

Uygun olabileceği durumlara örnekler:

• Alt tam protezi sürekli oynayan, çiğnemekte zorlanan kişiler
• Kemik erimesi nedeniyle sabit protez için daha çok implant ve kemik artırma gerekecek kişiler
• Protezini temizlik için çıkarabilmek isteyen ya da ileride bakımı kolaylaştırmak isteyen kişiler
• Dudak ve yüz desteği için protezin pembe kısmına ihtiyaç duyan kişiler

Kontrolsüz sistemik hastalıklar, baş-boyun bölgesine radyoterapi öyküsü, bazı kemik ilaçları ve yoğun sigara kullanımı ayrıca değerlendirilir. Kesin karar muayene ve gerekirse radyografik değerlendirme sonrası verilir. Tam dişsizlikteki seçeneklerin karşılaştırması için hareketli protez mi implant mı yazısına bakabilirsiniz.

Overdenture tedavisi nasıl ilerler?

Tedavi genellikle planlama, implant yerleştirme, iyileşme ve protezin bağlanması aşamalarından oluşur. İyileşme süresince hasta çoğunlukla mevcut ya da geçici protezini kullanır.

1. Muayene, radyografik değerlendirme ve protezin son konumuna göre implant planlaması
2. İmplantların yerleştirilmesi
3. İmplantların kemikle kaynaşması için bekleme dönemi
4. Yeni protezin yapılması ya da uygun durumdaki protezin içine tutucu parçaların eklenmesi
5. Kapanış ayarı ve kontroller

İmplant aşamalarının ayrıntısı implant tedavisi aşamaları yazısındadır.

Overdenture ile günlük yaşam nasıldır?

Overdenture ile günlük yaşam, klasik tam proteze göre genellikle daha rahattır çünkü protez konuşurken ve yerken daha az yer değiştirir. Yine de hareketli bir protez olduğu için alışma dönemi gerekir.

İlk günlerde protezi takıp çıkarmayı öğrenmek biraz pratik ister. Protezi bağlantıların üzerine doğru konumlandırıp eşit basınçla yerine oturtmak gerekir; ısırarak yerine oturtmaya çalışmak tutucu parçalara zarar verebilir.

Yemek yerken başlangıçta küçük lokmalar ve yumuşak yiyecekler tercih edilir, çiğneme becerisi zamanla artar. Çok sert ya da yapışkan yiyecekler tutucuları zorlayabilir.

Protezin iç yüzü damağı kaplıyorsa, özellikle üst çenede, bu bölümün küçültülüp küçültülemeyeceği implant sayısına ve dağılımına göre değerlendirilir. Bu karar tutuculuk ve destek dengesi gözetilerek verilir.

Overdenture bakımı nasıl yapılır?

Overdenture her gün çıkarılarak temizlenmeli, implant bağlantıları da ağız içinde ayrıca fırçalanmalıdır. Protezin iç yüzündeki tutucu yuvalarda yiyecek artığı birikebilir; bu bölgeler yumuşak bir fırçayla temizlenir.

Bakım ihtiyacının en sık nedeni, tutucu parçaların aşınmasıyla tutuculuğun azalmasıdır; plastik tutucular metal olanlardan daha hızlı aşınır (Kaynak 4). Bu parçalar kontrollerde değiştirilir ya da ayarlanır. Çene kemiği zamanla değiştiği için protezin iç yüzünün beslenmesi (astarlama) de gerekebilir.

Kontrollerde implant çevresi diş eti, kemik seviyesi, tutucuların durumu ve kapanış değerlendirilir. İmplant çevresi iltihabının erken fark edilmesi için düzenli kontrol önemlidir.

Sınırlamalar ve dikkat edilmesi gerekenler

Overdenture hareketli bir protezdir; sabit protezin verdiği "kendi dişim gibi" hissini her zaman vermez ve gece çıkarılması gerekir. Tutucu parçalar aşınır, protez dişleri zamanla yıpranır; bu nedenle bakım ve parça değişimi tedavinin doğal parçasıdır.

İmplant cerrahisi gerektirir ve her hastada uygun olmayabilir. Tutucu tipleri arasındaki farklar konusunda kanıtın sınırlı olduğu bilinmelidir. Tedavi seçeneğinin ayrıntıları için implant üstü protez sayfasına bakabilirsiniz.