Tam dişsizlikte hareketli protez mi, implant mı?

Tam dişsizlikte hangi protez seçenekleri var?

Tam dişsizlikte üç ana seçenek vardır: klasik tam protez, implantlara tutunan hareketli protez (overdenture) ve implant üstü sabit protez. Her biri farklı miktarda cerrahi, kemik ve bakım gerektirir.

Klasik tam protez, diş eti ve damak üzerine oturan, emme ve kas denetimiyle yerinde duran hareketli protezdir. Overdenture, iki ya da daha fazla implanta bağlantı parçalarıyla tutunan ve yine çıkarılabilen protezdir. İmplant üstü sabit protez ise daha fazla sayıda implanta vidalanan ve hasta tarafından çıkarılmayan tam çene köprüsüdür.

Üst ve alt çene farklı davranır. Üst tam protez damağı kapladığı için genellikle daha iyi tutar; alt tam protez ise dilin ve kasların hareketi nedeniyle daha kolay oynar. Bu nedenle iki çene için farklı çözümler seçilmesi sık görülür.

Klasik tam protez kimler için uygundur?

Klasik tam protez; implant uygulanamayan, cerrahi istemeyen ya da mevcut protezinden memnun olan kişiler için geçerli bir seçenektir. Cerrahi gerektirmez ve genellikle birkaç hafta içinde tamamlanır.

Alışma süreci önemlidir. NHS, protezlere alışmanın birkaç hafta sürebileceğini, başlangıçta yumuşak yiyeceklerle başlanmasını, protezin geceleri çıkarılmasını ve diş macunu yerine yumuşak sabunla temizlenmesini önerir. Ayrıca yaşla birlikte diş eti ve çene kemiğinin şekil değiştirmesiyle protezin gevşeyebileceğini belirtir (Kaynak 5).

Örneğin üst çenesinde tam protezi iyi tutan, genel sağlığı cerrahiyi zorlaştıran bir kişi için yenilenmiş, iyi uyumlu bir tam protez makul bir çözümdür.

Overdenture ne zaman öne çıkar?

Overdenture, özellikle alt tam protezi oynayan kişilerde az sayıda implantla tutuculuğu ve çiğnemeyi iyileştirmek istendiğinde öne çıkar. Temizlik için çıkarılabilmesi ve kaybedilen dokuları pembe akrilik kısımla telafi edebilmesi ek avantajlarıdır.

McGill uzlaşı raporu (2002), dişsiz alt çenede iki implantla tutunan protezin ilk seçenek standart tedavi olarak kabul edilmesini önermiştir (Kaynak 1). York uzlaşı raporu (2009) da hasta odaklı araştırmalara dayanarak aynı sonuca varmıştır (Kaynak 2).

Tutucu tipleri (bar, top ya da silindirik bağlantılar) arasında birinin açıkça üstün olduğunu gösteren yeterli kanıt yoktur (Kaynak 6). Ayrıntılar için overdenture nedir yazısına bakabilirsiniz.

İmplant üstü sabit protez ne zaman öne çıkar?

İmplant üstü sabit protez; yeterli kemiği olan, protezini hiç çıkarmak istemeyen ve düzenli bakım sorumluluğunu üstlenebilecek kişilerde öne çıkar. Bu seçenek, doğal dişlere daha yakın bir his verebilir.

Pjetursson ve arkadaşlarının sistematik derlemesinde, metal-seramik implant üstü sabit protezlerin 10 yıllık ağızda kalma oranı yüzde 93,9 bulunmuştur. Ancak aynı derlemede hastaların yalnız yüzde 66,4'ü 5 yıl sonunda hiç komplikasyon yaşamamış; en sık sorunlar kaplama malzemesinde kırılma, implant çevresi iltihabı ve vida gevşemesi olmuştur (Kaynak 4). Bu derleme implant üstü sabit köprüleri genel olarak incelemiştir; tam çene protezlerine özgü oranlar farklı olabilir.

Sabit protezin sınırlaması, altındaki bölgenin ağız içinde temizlenmesinin zor olmasıdır. Kemik erimesi ileri düzeydeyse dudak ve yüz desteği için sabit protezde de pembe bölüm gerekebilir.

Tam dişsizlikte seçenekler nasıl karşılaştırılır?

Üç seçenek; cerrahi ihtiyacı, tutuculuk, temizlik ve bakım açısından belirgin şekilde ayrışır. Aşağıdaki karar tablosu genel bir yol haritasıdır.

ITI uzlaşı raporuna göre dişsiz hastalar hem sabit hem hareketli implant üstü protezleri yüksek puanlamış; ağız temizliğini yapabilme becerisini ise hareketli protezde belirgin olarak daha yüksek değerlendirmiştir (Kaynak 3). Bu bulgu, özellikle ileri yaşta ya da el becerisi kısıtlı kişilerde önemlidir.

Alt ve üst çeneye farklı protezler yapılabilir mi?

Evet, iki çeneye farklı çözümler uygulanması sık görülen ve çoğu zaman mantıklı bir yaklaşımdır. Seçim her çenenin kendi kemik yapısına ve protez davranışına göre yapılır.

Sık görülen bir örnek, üst çenede iyi tutan klasik tam protezin korunması ve alt çenede iki implantla tutunan overdenture yapılmasıdır. Bu yaklaşım, sorunun en çok yaşandığı çeneye odaklanarak cerrahi işlemi sınırlar.

Karşı çenenin durumu da hesaba katılır. Bir çenede sabit implant protezi, karşısında klasik tam protez varsa, çiğneme kuvvetlerinin dengesiz dağılması tam protezin altındaki dokulara daha fazla yük bindirebilir. Bu nedenle iki çene birlikte planlanır.

Tedavi aşamalı da yapılabilir. Örneğin önce alt çeneye overdenture yapılıp belli bir süre sonra, gerekirse üst çene için implantlı bir çözüm planlanabilir.

Protez uzmanı bu kararı nasıl verir?

Protez uzmanı önce kemiğin miktarına ve şekline, iki çene arasındaki mesafeye, dudak ve yüz desteği ihtiyacına bakar. Ardından genel sağlık, kullanılan ilaçlar, sigara, el becerisi ve kişinin beklentisi değerlendirilir.

Karar genellikle son protezin nasıl görüneceği düşünülerek geriye doğru planlanır: önce ideal diş dizilişi belirlenir, sonra implantların buna göre nereye konacağı seçilir. Bu yaklaşım, sonradan protezin estetik ya da temizlik açısından sorun çıkarmasını önlemeye yardımcı olur.

İleriye dönük düşünmek de önemlidir. Bugün sabit protezi rahatça temizleyebilen bir kişi, yıllar sonra bu konuda zorlanabilir; bu durumda sabit protezden overdenture'a geçiş seçeneği baştan planlanabilir. Kesin karar muayene ve gerekirse radyografik değerlendirme sonrası verilir. İmplant uygunluğu için implant kimlere yapılır, sabit implant protez tipleri için implant üstü protez türleri yazılarına bakabilirsiniz.

Sınırlamalar ve dikkat edilmesi gerekenler

Klasik tam protez zamanla gevşeyebilir, basınç yaraları ve çiğneme güçlüğü yapabilir; besleme veya yenileme gerekir. Overdenture'da tutucu parçalar aşınır ve düzenli değişim gerekir. İmplant üstü sabit protezde teknik sorunlar ve implant çevresi iltihabı görülebilir; onarım daha karmaşık olabilir.

İmplant içeren her seçenek cerrahi işlem gerektirir ve her hastaya uygun olmayabilir. Hiçbir seçenek bakım gerektirmez değildir; düzenli kontroller tedavinin parçasıdır. Diğer protez seçenekleri için sabit mi hareketli mi yazısına ve diş protezi tedavi sayfasına göz atabilirsiniz.