Sabit protez mi, hareketli protez mi?

Sabit ve hareketli protez arasındaki temel fark nedir?

Temel fark, sabit protezin ağızda kalıcı olarak durması, hareketli protezin ise hasta tarafından takılıp çıkarılmasıdır. Sabit protezler dişlere yapıştırılır ya da implantlara vidalanır; hareketli protezler kalan dişlere, diş etine veya implantlara tutunur.

Sabit protez grubunda kron, köprü, yapıştırma köprü ve implant üstü sabit protezler bulunur. Hareketli grupta ise bölümlü (parsiyel) protezler, tam protezler ve implant destekli hareketli protezler (overdenture) yer alır.

Örneğin tek bir azı dişi eksik olan biri için köprü ya da implant üstü kron düşünülürken, aynı çenede birçok dişi eksik ve kalan dişleri dağınık olan biri için bölümlü protez daha gerçekçi bir başlangıç olabilir.

Hangi durumda sabit protez öne çıkar?

Eksik diş sayısı az, boşluğun iki yanında sağlam destek dişler ya da implant için yeterli kemik varsa sabit protez genellikle öne çıkar. Sabit protez çıkarılmadığı için konuşma ve çiğnemede daha az yabancılık hissi verir.

Sistematik bir derlemede, dişe dayanan klasik köprülerin tahmini ağızda kalma oranı 10 yılda yüzde 89,2 olarak hesaplanmıştır. Aynı çalışmada bu köprülerde en sık görülen sorunlar destek dişte çürük ve dişin canlılığını kaybetmesi gibi biyolojik komplikasyonlardır (Kaynak 3).

Dezavantajı, klasik köprüde komşu dişlerin kesilmesidir. Komşu dişler sağlamsa implant alternatifi ciddi olarak değerlendirilir; bu karşılaştırmayı implant mı köprü mü yazısında ayrıntılı ele aldık.

Hangi durumda hareketli protez öne çıkar?

Çok sayıda diş eksikse, boşluklar uzun ya da arkada destek diş kalmamışsa (serbest uç), veya implant uygulanamıyorsa hareketli protez öne çıkar. Hareketli protez aynı zamanda kaybedilmiş diş eti ve kemik hacmini de telafi edebilir.

Diş kesimi genellikle çok sınırlıdır ve protez çıkarıldığında hem protez hem de kalan dişler kolayca temizlenebilir. Diş kaybı sürecinin devam ettiği ağızlarda, bölümlü protezlere zamanla diş eklenebilmesi de bir esneklik sağlar.

Kanıt açısından tablo olumludur ama dikkat gerektirir. 46 çalışmayı kapsayan bir meta-analizde metal iskeletli kroşeli bölümlü protezlerin 5 yıllık ağızda kalma oranı yüzde 95,1 bulunmuştur; ancak kroşelerin tutunduğu destek dişlerin 5 yıl içinde çekilme riski diğer dişlere göre yüksek çıkmıştır (Kaynak 2).

Sabit ve hareketli protez nasıl karşılaştırılır?

İki protez türü; diş kesimi, konfor, temizlik ve bakım açısından belirgin farklar taşır. Aşağıdaki tablo genel bir çerçeve sunar.

Tablo, "hangisi daha iyi" sorusuna değil, "hangisi bana uyar" sorusuna yardım etmek içindir.

Kanıtlar hangisini destekliyor?

Kısmi dişsizlikte sabit ya da hareketli protezden birinin herkes için daha üstün olduğunu gösteren yeterli kanıt yoktur. Cochrane'in kısmi dişsizlik derlemesi, dahil edilen çalışmalara göre belirli bir diş tamamlama yönteminin önerilebilmesi için kanıtın yetersiz olduğunu bildirmiştir (Kaynak 1).

Bu sonuç "fark yok" anlamına gelmez; çalışmaların farklı hasta grupları ve yöntemlerle yapıldığını, doğrudan karşılaştırmanın zor olduğunu gösterir. Pratikte karar, hastanın kendi ağız koşullarına göre verilir.

Kanıtın yetersiz olduğu durumlarda klinik karar; destek dişlerin durumu, hastanın önceliği (sabitlik mi, az diş kesimi mi, kısa tedavi süresi mi) ve ileride yapılabilecek değişikliklere uygunluk gibi ölçütlere dayanır. Bu nedenle aynı eksikliğe sahip iki kişiye farklı protezler önerilmesi olağandır.

İmplant bu kararı nasıl değiştirir?

İmplant, destek dişi olmayan bölgelerde yeni bir destek noktası oluşturarak hem sabit hem hareketli protezin seçeneklerini genişletir. Örneğin arkada dişi olmayan bir çenede bir ya da iki implant, bölümlü protezin arka ucunu destekleyerek oynamayı azaltabilir.

Dişlere ve implantlara birlikte dayanan bölümlü protezleri inceleyen bir meta-analizde, 5 yıllık izlemde protezlerin ve implantların ağızda kalma oranları yüksek bulunmuş; 5 ya da daha fazla destek kullanıldığında komplikasyonların azalabileceği belirtilmiştir (Kaynak 5). Tam dişsizlikte implantlı seçenekler için hareketli protez mi implant mı ve overdenture nedir yazılarına bakabilirsiniz.

Geçici protezler ne işe yarar?

Geçici protezler, kalıcı protez yapılana kadar görünümü ve çiğnemeyi korumak için kullanılır. Özellikle diş çekiminden sonra dokuların iyileşmesi beklenirken ya da implantların kemikle kaynaşması sürerken sık başvurulan bir çözümdür.

Sabit tedavilerde destek dişler kesildikten sonra, kalıcı köprü gelene kadar akrilik ya da benzeri malzemeden geçici bir köprü takılır. Bu geçici köprü dişleri korur ve estetik ile kapanışın denenmesine de imkân verir.

Hareketli tarafta, çekimden hemen sonra takılan basit bölümlü ya da tam protezler geçici çözüm olarak kullanılabilir. Çekim sonrası diş eti ve kemik birkaç ay içinde şekil değiştirdiği için bu protezler zamanla gevşeyebilir ve iç yüzlerinin beslenmesi gerekebilir.

Geçici dönem aynı zamanda bir deneme sürecidir. Hareketli bir protezle rahat edip etmediğinizi görmek, uzun vadeli kararı vermenize yardımcı olabilir.

Protez uzmanı karar verirken neye bakar?

Protez uzmanı önce kalan dişlerin geleceğine bakar: bu dişler yıllarca protez taşıyabilecek mi? Kök boyu, diş eti desteği, çürük ve kanal durumu bu sorunun cevabını belirler.

Ardından kemik miktarı, kapanış ilişkisi, karşı çenedeki dişler, el becerisi, ağız temizliği alışkanlığı, genel sağlık ve beklenti değerlendirilir. Kesin karar muayene ve gerekirse radyografik değerlendirme sonrası verilir. Tedavinin aşamaları için diş protezi tedavi sayfasına göz atabilirsiniz.

Sınırlamalar ve dikkat edilmesi gerekenler

Sabit protezlerde köprü altında ve destek dişlerin kenarlarında plak birikirse çürük ve diş eti hastalığı gelişebilir; porselen kırılması ya da sökülme görülebilir. Bu sorunlar bazen protezin tamamen yenilenmesini gerektirir.

Hareketli protezlerde gevşeme, basınç yaraları, konuşmada geçici değişiklik ve destek dişlere binen yük sorun olabilir. NHS, hareketli protezlerin geceleri çıkarılmasını, her gün fırçalanmasını ve diş macunu yerine yumuşak sabunla temizlenmesini önerir; oynayan ya da ağrı yapan protezler için diş hekimine başvurulmalıdır (Kaynak 4). Her iki protez türünde de düzenli kontrol, sorunların erken fark edilmesini sağlar.