İmplant kimlere yapılır, kimlere yapılmaz?

İmplant için kimler uygun adaydır?

Çene gelişimi tamamlanmış, genel sağlığı küçük bir ağız içi cerrahiye izin veren, implant bölgesinde yeterli kemiği olan (ya da kemik eklenebilen) ve düzenli ağız bakımını sürdürebilecek yetişkinler implant için uygun aday olarak değerlendirilebilir. Yaş tek başına belirleyici değildir; ileri yaştaki pek çok kişi de sağlık durumu uygunsa implant yaptırabilir.

Değerlendirmede genellikle şu sorulara yanıt aranır:

• Genel sağlık durumu ve kullanılan ilaçlar cerrahiye ve iyileşmeye uygun mu?
• İmplant yapılacak bölgede kemiğin yüksekliği, genişliği ve kalitesi yeterli mi?
• Diş etleri sağlıklı mı, geçmişte diş eti hastalığı (periodontitis) var mı?
• Sigara kullanılıyor mu, diş sıkma veya gıcırdatma (bruksizm) var mı?
• Kişi implant çevresini temiz tutabilecek ve düzenli kontrollere gelebilecek mi?

Bu soruların hiçbiri tek başına "evet/hayır" kararı vermez. Bir risk faktörü varsa çoğu zaman amaç tedaviden vazgeçmek değil, riski azaltacak bir sıra ve plan kurmaktır.

Hangi durumlar implantı kesin olarak engeller ya da erteletir?

Bilimsel literatürde implantı her koşulda yasaklayan durum sayısı azdır; daha sık karşılaşılan, tedavinin ertelenmesini veya çok dikkatli planlanmasını gerektiren durumlardır. Aşağıdaki durumlarda implant cerrahisi genellikle ya uygun görülmez ya da durum düzelene kadar ertelenir:

• Çene kemiği gelişiminin henüz tamamlanmamış olması (büyüme çağındaki çocuk ve gençler).
• Cerrahiyi riskli kılan, kontrol altında olmayan ciddi sistemik hastalıklar.
• Aktif kanser tedavisi döneminde olmak.
• Kemik erimesi veya kanser tedavisi için damar yoluyla yüksek dozda kemik ilacı kullanımı gibi, çene kemiğinde ciddi komplikasyon riski taşıyan durumlar (aşağıda ayrıca ele alınmıştır).

Bu liste genel bir çerçevedir. Kişinin durumuna göre hekimler arası görüş alışverişi (örneğin dahiliye, onkoloji veya kardiyoloji ile) gerekebilir.

Sigara implantı nasıl etkiler?

Sigara implant başarısını olumsuz etkileyen, kanıtı güçlü bir risk faktörüdür. 107 çalışmayı bir araya getiren bir meta-analizde sigara içenlere yerleştirilen implantlarda kayıp oranı yüzde 6,35, içmeyenlerde yüzde 3,18 olarak bulunmuştur; sigara ayrıca ameliyat sonrası enfeksiyon ve implant çevresi kemik kaybı riskini artırmıştır (Kaynak 1). Yazarlar, çalışmalardaki kontrol edilemeyen etkenler nedeniyle sonuçların dikkatle yorumlanması gerektiğini de belirtmiştir.

Pratikte sigara içen bir hastada implant tamamen reddedilmez; ancak riskler açıkça konuşulur ve sigaranın bırakılması ya da azaltılması önerilir. Sigara içen kişilerde düzenli bakım ve kontroller daha da önem kazanır.

Diyabet implant için engel midir?

Kontrol altındaki diyabet tek başına implant için engel sayılmaz. Diyabetli ve diyabetsiz hastaları karşılaştıran bir sistematik derlemede implant kaybı açısından istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamış, ancak diyabetli hastalarda implant çevresi kemik kaybı biraz daha fazla saptanmıştır (Kaynak 2). Derleme, iki hasta grubunu birlikte içeren daha büyük çalışmalara ihtiyaç olduğunu ve sonuçların dikkatle yorumlanması gerektiğini vurgular.

Kan şekeri kontrolsüz olan bir hastada ise iyileşme gecikmesi ve enfeksiyon riski gündeme gelir. Bu durumda önce hekiminizle birlikte şeker düzeyinin dengelenmesi, ardından implantın planlanması daha güvenli bir yaklaşımdır.

Diş eti hastalığı (periodontitis) geçirmiş olmak riski artırır mı?

Evet; periodontitis öyküsü, implant kaybı ve implant çevresi iltihabı için bilinen bir risk faktörüdür. Bir meta-analizde periodontitisli hastalarda implant kaybı riski yaklaşık 1,7 kat, peri-implantitis (implant çevresinde iltihap ve kemik kaybı) riski yaklaşık 2,2 kat yüksek bulunmuştur (Kaynak 3). 2017 Dünya Çalıştayı için hazırlanan derleme de periodontitis öyküsü, yetersiz plak kontrolü ve implant sonrası düzenli bakıma gelmemenin peri-implantitis riskini artırdığına dair güçlü kanıt bulunduğunu belirtir (Kaynak 4).

Bu nedenle diş eti hastalığı olan bir kişide sıra önemlidir: önce diş eti tedavisi tamamlanır ve iltihap kontrol altına alınır, implant bundan sonra planlanır. Günlük bakımla ilgili pratik öneriler için ağız bakımı yazısına bakabilirsiniz.

Kemik erimesi ilaçları (bifosfonatlar) implantı nasıl etkiler?

Bifosfonatlar ve benzeri kemik yıkımını baskılayan ilaçlar, nadir de olsa çenede ilaçla ilişkili osteonekroz (MRONJ; çene kemiğinin bir bölümünün iyileşmeyip açıkta kalması) riskiyle ilişkilidir ve implant planlamasında mutlaka dikkate alınır. Amerikan Ağız ve Çene-Yüz Cerrahları Derneği'nin (AAOMS) güncel görüş raporu, bu ilaçları kullanan veya risk altındaki hastaların değerlendirilmesi ve yönetimi için ayrıntılı öneriler sunar (Kaynak 5).

Riskin düzeyi ilacın türüne, dozuna, veriliş yoluna (ağızdan veya damar yoluyla), kullanım süresine ve hangi hastalık için kullanıldığına göre belirgin şekilde değişir. Bu nedenle kemik erimesi için ağızdan ilaç kullanan bir kişi ile kanser tedavisi kapsamında yüksek dozda ilaç alan bir kişi aynı şekilde değerlendirilmez. İlacınızı kendi başınıza bırakmamanız ve reçete eden hekiminizin görüşünün alınması önemlidir.

Baş-boyun bölgesine radyoterapi almış kişilere implant yapılabilir mi?

Yapılabilir, ancak risk daha yüksektir ve dikkatli planlama gerektirir. Işınlanmış ve ışınlanmamış hastaları karşılaştıran bir meta-analiz, radyoterapinin implant sağkalımını olumsuz etkilediğini, daha yüksek radyasyon dozlarında sağkalımın daha düşük olma eğiliminde olduğunu ve implantın üst çeneye mi alt çeneye mi yapıldığının da sonucu etkilediğini bildirmiştir (Kaynak 6). Aynı çalışmada hiperbarik oksijen tedavisinin etkinliği desteklenmemiştir.

Radyoterapi almış hastalarda implant kararı, onkoloji ekibiyle birlikte ve ışınlanan bölge, doz ve zamanlama bilgisi dikkate alınarak verilir. Bu hastalarda implantın sağladığı tutuculuk önemli bir kazanım olabilir; ancak riskler açıkça tartışılmalıdır.

Kemik yetersizliği olanlar ne yapabilir?

Kemik yetersizliği çoğu zaman aşılabilir bir durumdur; kemik ekleme (greftleme) veya üst çenede sinüs tabanının yükseltilmesi gibi işlemlerle implant için yer sağlanabilir. Ancak bu işlemler tedavi süresini uzatır, ek cerrahi gerektirir ve kendi risklerini taşır.

Bazı hastalarda ise daha az sayıda implant kullanılan bir protez tasarımı veya implantsız bir seçenek daha makul olabilir. Örneğin tamamen dişsiz bir alt çenede iki implantla tutunan hareketli bir protez, kapsamlı kemik eklemeye göre daha basit bir çözüm sunabilir. Seçenekleri hareketli protez mi implant mı yazısında karşılaştırdık.

Risk faktörlerine hızlı bakış

Sınırlamalar ve dikkat edilmesi gerekenler

Buradaki bilgiler popülasyon düzeyindeki çalışmalara dayanır ve sizin bireysel riskinizi doğrudan göstermez. Aynı risk faktörüne sahip iki kişi, kemik durumu, bakım alışkanlıkları ve diğer sağlık koşulları nedeniyle çok farklı sonuçlar alabilir. Ayrıca derlemelerin birçoğu, dahil edilen çalışmalardaki farklılıklar nedeniyle sonuçların dikkatle yorumlanmasını önerir.

Muayeneye gelirken kullandığınız tüm ilaçların listesini, varsa kronik hastalıklarınızla ilgili raporları ve daha önce çekilmiş diş filmlerini yanınızda getirmeniz değerlendirmeyi kolaylaştırır. İmplantın genel olarak nasıl çalıştığını implant nedir yazısında, uzun dönemde nelere dikkat edilmesi gerektiğini ise implant ömrü yazısında bulabilirsiniz.

Size implantın uygun olup olmadığına ve hangi sırayla ilerleneceğine ancak muayene ve gerekirse radyografik değerlendirme sonrasında, genel sağlık durumunuz birlikte ele alınarak karar verilebilir.