Lamine kimlere uygun?

Lamine kimler için uygundur?

Lamine, dişlerinin büyük kısmı sağlam, minesi yeterli ve diş eti sağlıklı olan, fakat diş biçimi, boyutu, küçük aralıklar veya sınırlı renk sorunlarından rahatsız olan kişiler için uygundur. Bu kişilerde amaç, az diş dokusu kaldırarak görünümü değiştirmektir.

Tipik uygun durumlar şunlardır: kısa veya aşınmış görünen kesici kenarlar, dişler arasında küçük aralıklar (diastema), hafif biçim bozuklukları, beyazlatmaya yeterince yanıt vermeyen renk farklılıkları ve küçük kırıklar. Hafif çapraşıklık da bazı durumlarda lamina ile görüntü olarak düzeltilebilir.

Lamina hazırlığının tam kaplama krona göre çok daha az diş dokusu kaldırdığı laboratuvar ölçümleriyle gösterilmiştir (Kaynak 5). Bu nedenle uygun adayda koruyucu bir seçenektir. Tedavinin genel aşamaları lamine diş sayfasında anlatılmıştır.

Hangi durumlarda lamine önerilmez?

Mine yetersizse, diş büyük dolgularla zayıflamışsa, diş eti hastalığı varsa veya diş sıkma kontrol altında değilse lamine genellikle ilk seçenek değildir. Bu durumlar başarısızlık riskini artırır ya da daha koruyucu başka bir yolun varlığına işaret eder.

Protez uzmanı açısından "uygun değil" listesi şöyle özetlenebilir:

• Ön yüzeyi büyük ölçüde dolgu veya daha önceki kesimlerle kaplanmış, minesi azalmış dişler
• Aktif çürük veya tedavi edilmemiş diş eti hastalığı
• Şiddetli ve kontrolsüz diş sıkma veya gıcırdatma
• Laminayla ancak çok fazla kesim yapılarak düzeltilebilecek belirgin çapraşıklık veya kapanış bozukluğu
• Çok koyu renkli ve ince bir laminayla örtülmesi güç dişler
• Günlük ağız temizliğini ve kontrolleri sürdürmekte zorlanan kişiler

Bunlar mutlak yasaklar değil, dikkatli değerlendirme gerektiren risk faktörleridir. Bazıları (örneğin diş eti iltihabı) tedavi edildikten sonra lamina yeniden değerlendirilebilir.

Mine miktarı neden bu kadar önemli?

Çünkü lamina tutuculuğunu büyük ölçüde yapıştırmadan alır ve bu bağ mineye dentinden çok daha güvenilir kurulur. Mine, dişin en dış ve en sert katmanıdır; dentin ise altındaki daha esnek ve nemli dokudur.

580 laminanın izlendiği geriye dönük bir çalışmada, dentine yapıştırılan veya kenarları dentinde biten laminaların mineye yapıştırılanlara göre yaklaşık 10 kat daha fazla başarısız olduğu bildirilmiştir; hazırlığı tamamen minede kalan laminalarda sağkalım yüzde 99 bulunmuştur (Kaynak 1). Tek bir hekimin uyguladığı ve en az yüzde 80 mine yüzeyi hedeflenen başka bir seride, 10 ve 20 yıllık tahmini sağkalım yaklaşık yüzde 96 olarak raporlanmıştır (Kaynak 3).

Pratikte bu, aşınmış veya çok dolgulu dişlerde laminanın daha dikkatli planlanması gerektiği anlamına gelir. Bazen dişin önce prova ile hedef forma getirilip kesimin buna göre sınırlandırılması, minenin korunmasına yardımcı olur.

Diş sıkma lamineye engel mi?

Diş sıkma mutlak bir engel değildir, ancak başarısızlık riskini belirgin biçimde artırır. Yirmi yıla uzanan bir çalışmada bruksizm (diş sıkma ve gıcırdatma) bulunan hastalarda lamina başarısızlık riskinin yaklaşık 7,7 kat yüksek olduğu bildirilmiştir (Kaynak 2).

Bu nedenle diş sıkma belirtileri (aşınma yüzeyleri, kas hassasiyeti, sabah çene yorgunluğu) planlamada sorgulanır. Lamina yapılacaksa kapanış dikkatle ayarlanır ve genellikle gece plağı önerilir. Konuyla ilgili ayrıntılar bruksizm ve diş sıkma sayfasındadır.

Kanal tedavili veya koyu renkli dişe lamine yapılır mı?

Yapılabilir, ancak risk ve estetik zorluk artar. Aynı yirmi yıllık çalışmada canlı olmayan (kanal tedavili) dişlerde laminaların başarısızlık riski anlamlı biçimde yüksek bulunmuştur (Kaynak 2).

Kararmış bir dişi ince bir laminayla örtmek de zordur; alttaki renk sonucu etkiler. Böyle durumlarda önce dişin içten beyazlatılması, daha opak bir malzeme veya tam kaplama kron gibi seçenekler karşılaştırılır. Farklar için zirkonyum mu lamine mi makalesine bakabilirsiniz.

Çapraşık dişlerde lamine ortodontinin yerini tutar mı?

Hafif çapraşıklıkta lamina görüntüyü düzeltebilir, ancak belirgin çapraşıklıkta ortodontinin yerini tutmaz. Öne doğru çıkmış bir dişi laminayla hizaya getirmek için o dişten fazla doku kaldırmak gerekebilir ve hazırlık dentine inebilir.

Böyle durumlarda önce kısa süreli bir ortodontik tedaviyle dişleri hizalayıp ardından az kesimli lamina yapmak, toplamda daha az diş dokusu kaybıyla sonuçlanabilir. Tedavi sıralaması, bu kararın önemli bir parçasıdır.

Diş eti sağlığı neden önce gelir?

Diş eti iltihaplıysa ölçü, prova ve yapıştırma aşamaları güvenilir yapılamaz ve kenar uyumu bozulabilir; bu yüzden önce diş eti sağlığı sağlanır. Diş eti seviyesindeki asimetriler de laminanın uzunluğunu ve görünümünü etkiler.

Periodontoloji literatüründeki bir derlemede, diş eti oluğu içinde biten restorasyon kenarlarının, hasta düzenli temizlik ve kontrol yaptığı sürece diş eti iltihabına yol açmadığı; ancak kenarların dişin destek dokusu bağlantısına kadar uzatılmasının iltihap ve diş eti çekilmesiyle ilişkili olabileceği belirtilmiştir (Kaynak 6). Ayrıntılar diş eti estetiği makalesindedir.

Muayenede neler değerlendirilir?

Muayenede dişlerin ve diş etinin sağlığı, minenin miktarı, kapanış ve diş sıkma belirtileri birlikte değerlendirilir; yalnız dişlerin görünümüne bakılmaz. Gerekli durumlarda röntgenle dişlerin kökleri ve çevre kemik de incelenir.

Bu değerlendirme genellikle şu adımları içerir: yüz ve gülüş fotoğrafları, dişlerin ölçüsü veya dijital taraması, eski dolgu ve kaplamaların durumu, dişlerin canlılığı ve diş eti ölçümleri. Hedef görünüm önce bir model üzerinde tasarlanıp ağızda geçici bir prova (mock-up) ile denenebilir. Böylece hem hasta sonucu önceden görür hem de hangi dişte ne kadar hazırlık gerektiği netleşir.

Birden çok dişin planlandığı durumlarda bu süreç gülüş tasarımı aşaması içinde ele alınır. Muayene sonunda lamina uygun görülmezse bonding, beyazlatma, ortodonti veya kron gibi seçenekler artıları ve eksileriyle konuşulur.

Uygunluğu değerlendirmek için hangi ölçütlere bakılır?

Sınırlamalar ve dikkat edilmesi gerekenler

Bu yazıdaki oranlar belirli hasta gruplarında yapılmış gözlemsel çalışmalardan ve bir meta-analizden alınmıştır; bireysel bir risk tahmini değildir. Porselen laminalarla ilgili meta-analizde en sık komplikasyon kırılma veya parça kopması olmuş, mine-dentin hazırlığının etkisi için meta-analiz yapılamamıştır (Kaynak 4).

Lamina hazırlığı yapıldığında işlem geri döndürülemez kabul edilir ve laminalar zamanla yenilenebilir. Uygun olup olmadığınıza dair kesin karar, muayene ve gerekirse radyografik değerlendirme sonrasında verilir.