İnley ve onley (porselen ve kompozit)

İnley-onley nedir?

İnley ve onley, arka dişlerdeki orta ve büyük madde kayıplarını onarmak için ölçüye göre ağız dışında hazırlanan ve dişe yapıştırılan parça restorasyonlardır. Halk arasında "parça dolgu" veya "porselen dolgu" olarak da bilinir.

İnley, dişin iç kısmında, çiğneme tümseklerinin (tüberküllerin) arasında kalan boşluğu doldurur. Onley, bir veya daha fazla tüberkülü de kaplar. Tüm çiğneme yüzeyini kaplayan türüne overlay denir. Bu restorasyonlar seramik (porselen, cam seramik) veya kompozitten yapılabilir.

Temel avantajları koruyuculuktur. Arka dişler üzerinde yapılan laboratuvar ölçümlerinde adeziv ve inley hazırlıklarının diş kronunun yaklaşık yüzde 5,5–27,2'sini, tam kron hazırlıklarının ise yaklaşık yüzde 67,5–75,6'sını kaldırdığı bildirilmiştir (Kaynak 2).

Kimler için uygundur, kimler için uygun değildir?

İnley-onley; arka dişlerde normal dolguyla güvenilir biçimde onarılamayacak kadar büyük boşluklar, zayıflamış tüberküller, kenarı bozulmuş veya çatlamış eski büyük dolgular ve çevre duvarları büyük ölçüde sağlam kanal tedavili dişler için uygundur.

Küçük boşluklarda normal kompozit dolgu genellikle yeterlidir. Çevre duvarlarının büyük kısmı kaybedilmiş dişlerde ise kron daha uygun olabilir. Boşluk diş etinin çok altına iniyorsa yapıştırma alanını nem ve kanamadan korumak zorlaşır; bu da restorasyonun başarısını etkileyebilir.

Porselen mi, kompozit mi?

Seramik inley-onleyler renk ve yüzey parlaklığını uzun süre korur ve dişe güçlü biçimde yapıştırılabilir; buna karşılık kırıldıklarında onarımları daha sınırlıdır. Kompozit inley-onleyler ağız içinde daha kolay onarılabilir ve cilalanabilir, ancak zamanla aşınma ve renklenme gösterebilir. Rezin ile seramiğin birleştirildiği hibrit malzemeler ise bu iki grup arasında yer alır. Seçim yapılırken restorasyonun büyüklüğü, dişin konumu, kapanıştaki kuvvetler, diş sıkma ve estetik beklenti birlikte değerlendirilir; tek bir malzemenin her durumda üstün olduğunu gösteren yeterli kanıt yoktur.

Tedavi aşamaları

1. Muayene ve değerlendirme: Diş, eski dolgu, çatlak ve çürük varlığı incelenir; gerekirse röntgen çekilir. Dişin canlılığı değerlendirilir.
2. Eski dolgunun ve çürüğün temizlenmesi: Eski dolgu ve çürük dokular uzaklaştırılır; zayıf tüberküller değerlendirilir.
3. Diş hazırlığı: Restorasyonun yerleşebileceği şekilde diş hazırlanır. Derin bölgeler gerektiğinde önce bir kompozit tabanla düzeltilebilir.
4. Ölçü ve geçici dolgu: Klasik ölçü veya dijital tarama alınır; restorasyon hazırlanırken dişe geçici dolgu yapılır.
5. Prova: Restorasyonun uyumu, temas noktaları ve kapanışı kontrol edilir.
6. Yapıştırma: Diş ve restorasyon yüzeyleri özel işlemlerden geçirilir, nemden korunan bir ortamda yapıştırılır, kapanış ayarlanır ve cila yapılır.

Ne kadar sürer?

İnley-onley genellikle 2 seans ve yaklaşık 1–2 hafta içinde tamamlanır. Bazı iş akışlarında restorasyon bilgisayar destekli olarak üretilebilir ve bu sürenin kısalıp kısalmayacağı kullanılan yönteme bağlıdır.

Kanal tedavisi veya diş eti düzenlemesi gibi ön işlemler gerekiyorsa toplam süre uzar. Birden çok dişin aynı dönemde yapılması da seans planını değiştirir.

Riskler ve sınırlamalar

Seramik inley, onley ve overlaylerle ilgili bir meta-analizde en sık başarısızlık nedeni kırılma veya parça kopması (yaklaşık yüzde 4) olmuş, bunu kanal tedavisi gerektiren sorunlar (yaklaşık yüzde 3), ikincil çürük (yaklaşık yüzde 1) ve yerinden çıkma (yaklaşık yüzde 1) izlemiştir (Kaynak 1).

Hazırlık sonrası geçici hassasiyet görülebilir. Derin boşluklarda sinirin etkilenmesi ve ileride kanal tedavisi gerekmesi olasılığı vardır. Yapıştırma, bu restorasyonların başarısında kritik bir aşamadır ve dikkatli nem kontrolü gerektirir.

Malzemeye bağlı farklar da vardır. Rezin matrisli (hibrit) seramiklerle ilgili bir sistematik derlemede bu malzemelerin inley-onley gibi kavite içi restorasyonlarda lityum disilikata benzer komplikasyon oranları gösterdiği, ancak tam ve kısmi kronlarda daha fazla komplikasyonla ilişkili olduğu bildirilmiştir (Kaynak 3).

Kenarlar doğru bitirilmezse ya da yapıştırıcı fazlası diş aralarında kalırsa diş eti iltihabı ve kenar çürüğü riski artar. Bu nedenle yapıştırma sonrası kontrol, diş ipinin temas noktalarından rahatça geçmesini ve kenarlarda basamak kalmamasını da kapsar. Hastanın da günlük temizlikte bu bölgelere özen göstermesi önemlidir.

Alternatifler

Kron gerektiğinde tek parça seramik kronlarla ilgili güncel bir meta-analizde lityum disilikat ve zirkonya kronların beş yıllık sağkalımının yüksek olduğu bildirilmiştir (Kaynak 4). Kron seçenekleri için zirkonyum kaplama ve cam seramik kaplama ve kronlar sayfalarına bakabilirsiniz.

Bakım ve ömür

İnley ve onleyler doğal dişler gibi fırçalanır; diş aralarında diş ipi veya ara yüz fırçası kullanılır. Sert cisimleri ısırmaktan kaçınmak ve diş sıkma varsa gece plağı kullanmak kırılma riskini azaltır.

Bir meta-analizde seramik inley, onley ve overlaylerin beş yıllık sağkalımı yüzde 92–95, on yıllık sağkalımı yaklaşık yüzde 91 bulunmuştur; seramik türü, takip süresi ve çalışma ortamının sağkalımı etkilemediği bildirilmiştir (Kaynak 1). Bu oranlar kişisel bir süre vaadi değildir.

Düzenli kontrollerde kenarlar, temas noktaları ve kapanış değerlendirilir. Küçük kenar kopmaları çoğu zaman cila veya kompozitle onarılabilir.

Protez uzmanı gözüyle

Protez uzmanı açısından inley-onley kararı, "dişin ne kadarı sağlam ve bu sağlam dokuyu nasıl koruyabilirim" sorusuyla başlar. Büyük bir boşlukta dişi krona dönüştürmek yerine yalnız zayıflamış bölümleri kaplamak, uzun vadede dişin daha fazla dokuyla hizmet vermesini sağlayabilir.

Değerlendirilen başlıca kriterler şunlardır: kalan duvarların kalınlığı ve yüksekliği, boşluğun diş etine göre derinliği, dişin canlılığı, kapanıştaki kuvvetler ve diş sıkma, karşı dişin durumu ve yapıştırma alanının kontrol edilebilirliği. Diş sıkma belirtileri varsa bu ayrıca ele alınır; ayrıntılar bruksizm ve diş sıkma sayfasındadır.

Malzeme seçiminde seramik ve kompozitin artı ve eksileri kişiye göre tartılır; genel bir karşılaştırma için cam seramik ve zirkonya karşılaştırması makalesine bakabilirsiniz. Size uygun seçeneğe dair kesin karar, muayene ve gerekirse radyografik değerlendirme sonrasında verilir.