Çene eklemi ağrısında hangi doktora gidilir?

Çene eklemi ağrısında önce hangi doktora gidilir?

Çene eklemi ağrısında ilk başvuru için diş hekimi uygun bir başlangıçtır. Çünkü çene bölgesindeki ağrı; diş çürüğü, diş eti iltihabı, gömülü yirmi yaş dişi, çatlak diş, çiğneme kasları veya temporomandibular eklemin (çene eklemi) kendisinden kaynaklanabilir ve bu olasılıkları aynı muayenede ayırt etmek diş hekiminin alanıdır.

NHS de hastaları, diş sıkma gibi durumlarda diş hekimine; egzersiz ve masaj için fizyoterapiste; stres yönetimi için psikoloğa yönlendirmenin mümkün olduğunu belirtir (Kaynak 1). Yani çene eklemi rahatsızlıkları çoğu zaman tek bir hekimin değil, birlikte çalışan bir ekibin konusudur.

Örneğin sabahları çene kaslarında yorgunlukla uyanan ve dişlerinde aşınma olan bir kişide diş hekimi hem kas ağrısını hem de dişlerdeki hasarı değerlendirir; gerekirse fizyoterapi desteği planlanır.

Protez uzmanı çene ekleminde ne yapar?

Protez uzmanı, çene eklemi rahatsızlıklarında öykü, muayene ve geri dönüşümlü tedavilerin planlanmasında görev alır. Protez uzmanı (protetik diş tedavisi uzmanı), dişlerin birbirine kapanışı, çiğneme sisteminin işleyişi ve ağız içi aparatlar konusunda eğitim alır.

Muayenede genellikle uluslararası DC/TMD ölçütlerindeki adımlar izlenir: ağrının yeri, muayene sırasında ortaya çıkan ağrının "tanıdık" olup olmadığı, çiğneme kaslarının palpasyonu, ağız açıklığının ölçülmesi ve eklem seslerinin değerlendirilmesi (Kaynak 3). Bu ölçütler ayrıca ağrının uykuya, işe ve ruh hâline etkisini değerlendiren ikinci bir eksen de içerir.

Protez uzmanının bir diğer rolü, kapsamlı diş tedavilerinin zamanlamasıdır. Çene ağrısı aktifken çok sayıda dişin kaplanması veya kapanışın aşındırılarak değiştirilmesi planlanmaz; NIDCR, kapanışa yönelik tedavilerin yeterli kanıtı olmadığını ve sorunu kötüleştirebileceğini belirtir (Kaynak 2). Splintlerle ilgili ayrıntılar için splint tedavisi yazısına bakabilirsiniz.

Ağız, diş ve çene cerrahisine ne zaman yönlendirilirsiniz?

Ağız, diş ve çene cerrahisine yönlendirme; eklemde belirgin yapısal sorun, geçmeyen kilitlenme, çene kırığı veya ileri görüntüleme ve girişim gerektiren durumlarda yapılır. NIDCR, cerrahinin yalnızca ciddi eklem hasarı olan veya diğer tedavilere yanıt vermeyen durumlarda düşünülmesi gerektiğini belirtir (Kaynak 2).

Bu alandaki bazı girişimler için kanıtlar sınırlıdır. 2023 tarihli uluslararası klinik kılavuz, kronik çene ağrısında eklem yıkama (artrosentez) için koşullu olarak karşı öneri, disk çıkarma ameliyatı (diskektomi) için ise güçlü biçimde karşı öneri vermiştir (Kaynak 4). Bu nedenle cerrahi seçenekler, geri dönüşümlü yöntemler denendikten sonra ve ayrıntılı bir görüşmeyle değerlendirilir.

Fizik tedavi ne zaman devreye girer?

Fizik tedavi ve fizyoterapi, özellikle kas kaynaklı ağrıda ve üç aydan uzun süren kronik ağrıda tedavinin temel parçalarından biridir. Aynı kılavuz; çene mobilizasyonu, çene egzersizleri ve germe, postür egzersizleri ve tetik nokta tedavisini güçlü biçimde önerir (Kaynak 4).

Fizik tedavi ve rehabilitasyon hekimleri ile fizyoterapistler; boyun ve omuz sorunları, genel postür bozuklukları veya yaygın kas ağrısı eşlik ettiğinde de değerlendirmeye katkı sağlar. Örneğin masa başında uzun saatler çalışan ve boyun ağrısı da olan birinde çene egzersizleri ile postür egzersizleri birlikte planlanabilir.

Kulak burun boğaz değerlendirmesi ne zaman gerekir?

Kulak ağrısına işitme kaybı, kulak akıntısı, ateş, baş dönmesi veya boğaz ağrısı eşlik ediyorsa kulak burun boğaz değerlendirmesi gerekir. Çene eklemi kulağın hemen önünde yer aldığı için eklem ağrısı sıklıkla kulak ağrısı gibi hissedilir; NHS de ağrının çene, kulak ve şakak çevresinde hissedilebildiğini belirtir (Kaynak 1).

Bu yakınlık iki yönlü yanılgıya yol açabilir: kulak kaynaklı bir sorun çene ağrısı sanılabilir, çene kaynaklı ağrı da kulak iltihabı sanılabilir. Kulak muayenesi normal çıkan ve ağrısı çiğnemeyle artan kişilerde çene eklemi değerlendirmesi anlam kazanır.

Nöroloji ve diğer hekimler ne zaman gerekir?

Ağrının niteliği çene eklemi rahatsızlığına uymuyorsa veya sinir sistemiyle ilgili belirtiler varsa nöroloji değerlendirmesi gerekir. Aşağıdaki durumlar buna örnektir:

• Yüzde uyuşma, karıncalanma veya kas güçsüzlüğü
• Yüzde elektrik çarpması gibi, saniyeler süren şiddetli ağrı atakları
• Karakteri değişen, giderek ağırlaşan veya görme sorunuyla birlikte seyreden baş ağrısı

Eklem şişliği ve sabah tutukluğu birden fazla eklemde görülüyorsa romatoloji değerlendirmesi de gündeme gelebilir. Ağrının uykuyu, işi ve ruh hâlini belirgin biçimde etkilediği durumlarda ise psikolojik destek önemlidir: kılavuz, kronik çene ağrısında bilişsel davranışçı terapiyi güçlü biçimde önerir (Kaynak 4).

Hangi belirtiler beklemeden başvuru gerektirir?

Yiyip içmeyi engelleyen kilitlenme, görme sorunu, şiddetli baş ağrısı, yüzde uyuşma, şişlik veya ateş beklemeden tıbbi değerlendirme gerektirir. NHS; yiyip içememe, şiddetli baş ağrısı, görme sorunları veya ağrıyla birlikte çene kilitlenmesi olduğunda hemen yardım alınmasını önerir (Kaynak 1).

Muayeneye nasıl hazırlanmalısınız?

Muayeneden önce ağrınızın ne zaman başladığını, neyle arttığını ve azaldığını not etmeniz değerlendirmeyi kolaylaştırır. Varsa önceki görüntüleri ve raporları, kullandığınız ilaçların listesini ve eski splintinizi yanınızda getirin.

Şu soruların cevabını düşünmek de yararlıdır: Çeneniz hiç kilitlendi mi? Eşiniz ya da bir yakınınız uykuda diş gıcırdattığınızı fark etti mi? Gün içinde dişlerinizi birbirine bastırdığınızı yakalıyor musunuz? Eklem sesleri için çenede tıklama sesi yazısı, genel çerçeve için çene eklemi rehberi sayfası yol gösterebilir. Tedavi sürecinin nasıl işlediğini çene eklemi tedavisi sayfasında anlattık.

Sınırlamalar ve dikkat edilmesi gerekenler

Bu yazıdaki yönlendirme önerileri genel çerçevedir; her hastanın belirtileri ve geçmişi farklıdır. Türkiye'de uzmanlık alanlarının adları ve yönlendirme yolları kurumlara göre değişebilir.

Çene eklemi rahatsızlıkları için tek bir standart test bulunmadığından tanı, öykü ve muayeneye dayanır (Kaynak 2). Farklı hekimlerden farklı görüşler almanız mümkündür; özellikle geri dönüşümsüz bir tedavi önerildiğinde yararını, risklerini ve alternatiflerini ayrıntılı olarak sormanız önemlidir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Kesin tanı ve tedavi kararı, muayene ve gerekirse radyografik değerlendirme sonrasında verilir.