Diş ağrısı mı, çene eklemi ve kas ağrısı mı?

Dişte hissedilen ağrı başka bir yerden gelebilir mi?

Evet, dişte hissedilen ağrı başka bir yerden, özellikle çiğneme kaslarından ve çene ekleminden kaynaklanabilir. Buna yansıyan ağrı denir: Ağrının hissedildiği yer ile ağrının kaynağı farklıdır.

Yüz, dişler ve çene aynı sinir sistemi tarafından beslendiği için beyin, bir kastan gelen ağrı sinyalini dişten geliyormuş gibi algılayabilir. Ağrı şikâyeti olmayan sağlıklı gönüllülerde yapılan bir çalışmada, çiğneme kası (masseter) belirli bir kuvvetle bastırıldığında katılımcıların yaklaşık üçte birinde yüzün başka bölgelerine yansıyan ağrı veya duyu oluştuğu gösterilmiştir (Kaynak 4). Diş kaynaklı olmayan diş ağrısının nedenleri arasında kas kaynaklı ağrının yanı sıra sinüs, sinir, baş ağrısı türleri ve kalp kaynaklı ağrı da sayılır (Kaynak 5).

Bu ne kadar sık görülür?

Diş ağrısıyla başvuranlarda çene eklemi ve kas kaynaklı ağrı sanıldığından daha sıktır. Kanal tedavisi için başvuran ve son bir ayda diş ağrısı yaşayan 100 hastanın incelendiği bir çalışmada, hastaların yüzde 54'ünde ağrılı çene eklemi bozukluğu (temporomandibular bozukluk, TMB) saptanmıştır (Kaynak 1).

Aynı çalışmada hastaların yüzde 20'sinde çene eklemi ağrısı asıl şikâyete katkıda bulunuyor, yüzde 8'inde ise ağrının tek nedeni oluyordu (Kaynak 1). Yani bu hastaların bir kısmında, dişe yapılacak tedavi ağrıyı tam olarak geçirmeyebilirdi.

Kanal tedavisinden sonra altı ay veya daha uzun süren ağrıları inceleyen bir meta-analizde, kalıcı diş ağrılarının yaklaşık yarısının dişle ilgili olmayan bir nedene bağlı olduğu bildirilmiştir (Kaynak 2). Bu bulgular, dişe geri dönüşü olmayan bir işlem yapılmadan önce ağrının kaynağının dikkatle araştırılması gerektiğini gösterir.

Diş ağrısını kas ve eklem ağrısından ayıran ipuçları nelerdir?

Ağrının nasıl başladığı, neyle arttığı ve nerede hissedildiği ayrım için önemli ipuçları verir. Ancak bu ipuçları kesin değildir ve iki sorun aynı anda da bulunabilir.

Sabah uyanınca dişlerde yaygın sızı, çenede yorgunluk ve şakaklarda ağrı, gece diş sıkma veya gıcırdatmayı düşündürür. Bu konu bruksizm ve diş sıkma yazısında ayrıntılı olarak anlatılmıştır. Çene eklemi rahatsızlıklarının genel belirtileri için çene eklemi rehberi sayfasına bakabilirsiniz.

Hangi belirtiler acil değerlendirme gerektirir?

Bazı belirtiler diş veya çene eklemiyle ilgili olmayan ciddi bir soruna işaret edebilir ve beklemeden değerlendirme gerektirir. Göğüste sıkışma veya baskı şeklinde bir ağrı kola, boyna veya çeneye yayılıyorsa, nefes darlığı, bulantı veya terleme eşlik ediyorsa, bu kalp krizi belirtisi olabilir ve hemen 112 aranmalıdır (Kaynak 7).

Diş ve yüz ağrısında hekime hızlı başvurmayı gerektiren diğer uyarı işaretleri şunlardır (Kaynak 3):

• Yüzde veya boyunda şişlik, kitle ya da büyümüş lenf bezleri.
• Ateş, açıklanamayan kilo kaybı gibi genel belirtiler.
• Yüzde uyuşma, his kaybı, kas güçsüzlüğü veya ani görme ya da işitme değişiklikleri.
• Öksürme, hapşırma veya eforla artan baş ve yüz ağrısı.
• Daha önce kanser öyküsü olan birinde yeni başlayan yüz ağrısı.
• Yemek yiyememe, içememe veya ağzın belirgin şekilde açılamaması.

Başın yan tarafında veya saçlı deride hassasiyet, sık ve şiddetli baş ağrıları ya da çift görme gibi görme sorunları eşlik ediyorsa da hızlı değerlendirme gerekir (Kaynak 8). Hangi durumda hangi hekime başvurulacağı çene eklemi için hangi doktora gidilir yazısında ele alınmıştır.

Muayenede neler yapılır?

Muayene, ayrıntılı bir ağrı öyküsüyle başlar; ardından dişler, diş eti, çiğneme kasları ve çene eklemi birlikte değerlendirilir. Amaç, ağrının dişten mi, kas ve eklemden mi, yoksa her ikisinden mi kaynaklandığını anlamaktır.

Öykü: Ağrının ne zaman başladığı, nerede hissedildiği, neyle arttığı ve azaldığı, gece uyandırıp uyandırmadığı, diş sıkma, stres, uyku ve baş ağrısı soruları.

Diş muayenesi: Çürük, kırık, çatlak ve dolgular kontrol edilir; soğuk testi ile dişin canlılığı, vurma ve ısırma testleriyle kök çevresindeki hassasiyet değerlendirilir. Gerekirse röntgen alınır.

Kas ve eklem muayenesi: Uluslararası çene eklemi tanı ölçütlerinde (DC/TMD) tanımlandığı gibi ağız açıklığı ölçülür, çene hareketleri izlenir, eklem sesleri dinlenir; şakak ve çiğneme kasları ile eklem bölgesi belirli bir kuvvetle bastırılır (Kaynak 6).

Muayenenin kilit sorusu, bastırma sırasında ortaya çıkan ağrının hastanın "tanıdık" ağrısı olup olmadığıdır. Kas bastırıldığında hasta "evet, dişimdeki ağrı tam da bu" diyorsa, ağrının önemli bir kısmının kas kaynaklı olduğu düşünülür (Kaynak 3). Kas ve eklemdeki bulgular asıl şikâyetle örtüşmüyorsa, çene eklemi sorunu ikincil olabilir ve diş kaynaklı neden araştırılmaya devam edilir.

Evde neler yapabilirsiniz?

Kas veya eklem kaynaklı olduğu düşünülen ağrıda basit öz bakım önlemleri çoğu zaman rahatlama sağlar. NHS'in önerileri şöyle özetlenebilir (Kaynak 8):

• Bir süre yumuşak gıdalar tüketin; sert ve çok çiğnenen yiyeceklerden kaçının.
• Sakız çiğnemeyin, kalem kapağı veya tırnak ısırmayın.
• Yiyecekleri ön dişlerinizle koparmamaya ve çok geniş esnememeye çalışın.
• Yemek dışında dişlerinizi birbirine değdirmeyin; dil damağa yakın, dudaklar kapalı, dişler hafif aralıklı dursun.
• Çene bölgesine, hangisi iyi geliyorsa, havluya sarılı sıcak veya soğuk uygulayın ve ağrıyan kaslara hafif masaj yapın.
• Stresi azaltmaya ve uyku düzeninize dikkat etmeye çalışın.

Ağrı kesici kullanmanız gerekiyorsa, sağlık durumunuza uygun olanı hekiminize veya eczacınıza danışın. Ağrı birkaç hafta içinde azalmıyorsa, tekrarlıyorsa veya dişte bir sorun olduğundan şüpheleniyorsanız muayene gerekir. Kas kaynaklı ağrıda gece plağının yeri için splint tedavisi yazısına bakabilirsiniz.

Protez uzmanı gözüyle neden dikkatli olunur?

Ağrının kaynağı netleşmeden dişe geri dönüşü olmayan bir işlem yapılmaması, bu konudaki temel ilkedir. Kanal tedavisi, diş çekimi veya kaplama gibi işlemler dişten kaynaklanmayan bir ağrıyı geçirmez; aksine ağrının sürmesiyle birbirini izleyen gereksiz tedavilere yol açabilir.

Çene eklemi ve kas ağrısı olan hastalarda kalıcı diş tedavileri ve geniş protez çalışmaları, mümkünse ağrı kontrol altına alındıktan sonra planlanır. Diş gerçekten sorunluysa, tedavi sırasında çeneyi korumak için kısa seanslar ve dinlenme araları gibi önlemler alınabilir (Kaynak 3). Kanal tedavisi görmüş bir dişin sonraki restorasyonu için kanal tedavisi sonrası kron yazısına bakabilirsiniz.

Sınırlamalar ve dikkat edilmesi gerekenler

Bu yazıdaki ipuçları genel bilgi amaçlıdır; diş kaynaklı ağrı ile kas ve eklem kaynaklı ağrı aynı anda bulunabilir ve belirtiler her zaman tabloya uymaz. Aktarılan oranlar belirli hasta gruplarından elde edilmiştir ve herkes için geçerli olmayabilir.

Kendi kendinize tanı koymak yerine, ağrı sürüyorsa değerlendirme yaptırmanız önerilir. Ağrının kaynağına ilişkin kesin karar, muayene ve gerekirse radyografik değerlendirme sonrasında verilir.