Kanal tedavisi yapılan dişe kaplama (kron) gerekir mi?

Kanal tedavisi görmüş her dişe kron gerekir mi?

Hayır, kanal tedavisi görmüş her dişe kron gerekmez; karar dişte kalan sağlam doku miktarına ve dişin ağızdaki konumuna göre verilir. Kanal tedavisi dişin içindeki enfekte veya iltihaplı dokuyu temizler, ama dişin kırılmaya karşı direncini artırmaz. Restorasyonun görevi, kalan dokuyu korumak ve kanal sistemini ağız ortamındaki bakterilere karşı kapatmaktır.

Kanal tedavisi gereken dişlerde genellikle önceden büyük bir çürük, kırık veya eski geniş bir dolgu vardır. Tedavi için açılan giriş boşluğu da dişi bir miktar daha zayıflatır. Bu nedenle soru "kron gerekir mi" değil, "bu dişte ne kadar sağlam doku kaldı ve bu doku çiğneme kuvvetine nasıl dayanır" olmalıdır.

Kanıtlar kron hakkında ne söylüyor?

Kanıtlar, özellikle arka dişlerde kron veya benzeri bir örtünün diş sağkalımıyla ilişkili olduğunu düşündürür; ancak kron ile dolguyu doğrudan karşılaştıran güçlü randomize çalışma azdır. Bu nedenle karar, dişe özgü değerlendirmeye dayanır.

Bir üniversite kliniğinin kayıtlarına dayanan gözlem çalışmasında, diş tipi ve çürük gibi etkenler hesaba katıldıktan sonra, kanal tedavisi sonrası kron yapılmayan dişlerin kron yapılanlara göre 6 kat daha yüksek oranda kaybedildiği bildirilmiştir (Kaynak 1). Buna karşılık Cochrane derlemesi, kron ile dolguyu karşılaştıran yalnızca tek bir uygun çalışma bulmuş, kanıtın bir sonuca varmak için yetersiz olduğunu ve kararın hastanın durumu ile tercihleri gözetilerek verilmesi gerektiğini belirtmiştir (Kaynak 2).

Bu iki bulgu çelişkili değildir: Gözlem çalışmaları ilişki gösterir ama neden-sonuç kanıtlamaz; randomize çalışmalar ise az ve kısa sürelidir. Kanal tedavili arka dişleri inceleyen bir meta-analizde dişlerin sağkalımı 4–7 yılda yüzde 91, 8–20 yılda yüzde 87 bulunmuş; kalan diş dokusu, ferrule, diş tipi, ara yüz temasları ve çatlaklar sağkalımı etkileyen etkenler arasında sayılmıştır (Kaynak 4).

Ön dişlerde ve arka dişlerde karar neden farklıdır?

Karar farklıdır, çünkü ön ve arka dişlere binen kuvvetlerin yönü ve büyüklüğü farklıdır. Arka dişler çiğneme sırasında dikey ve kama etkisi yaratan kuvvetler alır; bu kuvvetler, yan duvarları zayıflamış bir dişte tüberkülleri (çiğneme tepelerini) birbirinden ayırarak kırığa yol açabilir.

• Ön dişler: Yalnızca kanala giriş boşluğu açılmış, yan duvarları sağlam bir ön dişte estetik bir dolgu çoğu zaman yeterlidir. Dişte büyük dolgular, kırık veya belirgin renk değişikliği varsa kron veya lamina düşünülebilir.
• Küçük azılar ve büyük azılar: Özellikle ara yüzlerdeki kenar sırtları (mesial ve distal duvarlar) kaybolmuşsa tüberküllerin örtülmesi genellikle önerilir. Tek bir kenar sırtı kaybolmuş ve duvarlar kalınsa, bazı durumlarda yapıştırma dolgu değerlendirilebilir.

Kanal tedavili dişlerin restorasyonuna ilişkin klinik literatürü derleyen bir çalışma, kalan diş hacminin, dişin konumunun, ara yüz temas sayısının, restorasyonun zamanlamasının ve çatlakların sağkalımı etkilediğini bildirmiştir (Kaynak 5).

Onley mi, kron mu?

Arka dişlerde tüberküllerin örtülmesi hem onley hem kronla sağlanabilir; hangisinin seçileceği kalan dokuya ve yapıştırma koşullarına bağlıdır. Onley, dişin yalnızca çiğneme yüzeyini ve tüberküllerini örter, sağlam yan duvarları korur. Kron ise dişin tüm dış yüzeylerini sarar.

Kron ile tüberkül örten onleyleri karşılaştıran bir sistematik derlemede onleylerin sağkalımı iki yılda yüzde 95–100, üç yılda yüzde 90,7–100 arasında bildirilmiş; yazarlar kısa ve orta vadede onleyin kron yerine kullanılmasının olumlu olduğu sonucuna varmıştır (Kaynak 3). Uzun dönem veriler ise sınırlıdır. Onley ve inley hakkında daha fazla bilgi için inley ve onley sayfasına, kron ve malzemeler için kron ve köprü nedir yazısına bakabilirsiniz.

Pivo (post) ne zaman gerekir?

Pivo, yalnızca dişin kron kısmında kalan doku, üzerine yapılacak dolguyu veya kronu tutamayacak kadar azsa gerekir. Kanal içine yerleştirilen pivo, üstteki yapının (kor) tutunmasını sağlar; dişi güçlendirmez.

Pivo için kanal içinden ek doku kaldırılır ve bu işlem kökü zayıflatabilir. Sabit protezlerde klinik komplikasyonları derleyen bir çalışmada pivo ve korlarda en sık görülen sorunların pivonun gevşemesi (yüzde 5), kök kırığı (yüzde 3) ve çürük (yüzde 2) olduğu bildirilmiştir (Kaynak 7). Bu nedenle kalan doku yeterliyse pivo kullanılmaz; eksik kısım yapıştırma teknikleriyle tamamlanır.

Ferrule nedir ve neden önemlidir?

Ferrule, kronun diş eti hizasında sardığı, belirli yükseklikte sağlam diş dokusundan oluşan halkadır. Kron bu halkayı bir kemer gibi kavradığında, çiğneme kuvvetleri pivoya ve köke daha dengeli dağılır.

Kanal tedavili dişlerin restorasyonuna ilişkin literatür derlemesi, ferrule etkisinin öngörülebilir restorasyon açısından önemi konusunda yerleşik bir uzlaşı olduğunu belirtmiştir (Kaynak 5). Fiber pivolarla restore edilen dişleri inceleyen bir meta-analizde, dişin çevresinde düzgün bir ferrule bulunmasının başarı oranını artırdığı gösterilmiş; ancak dolaylı analizlerde fark bulunmamış ve daha kaliteli çalışmalara ihtiyaç olduğu vurgulanmıştır (Kaynak 6).

Ferrule için yeterli doku yoksa, diş etinin cerrahi olarak yeniden şekillendirilmesi veya dişin ortodontik olarak yukarı çekilmesi gibi ek işlemler gündeme gelebilir; bu işlemlerin diş için makul olup olmadığı ayrıca değerlendirilir. Bazı durumlarda dişi korumak yerine başka bir seçenek daha öngörülebilir olabilir.

Protez uzmanı gözüyle nelere bakılır?

Kanal tedavili bir dişin nasıl restore edileceğine karar verirken protez uzmanı öncelikle dişin geleceğini değerlendirir. Başlıca sorular şunlardır:

• Dişte ne kadar sağlam doku kaldı, kenar sırtları duruyor mu?
• Diş eti hizasının üstünde ferrule için yeterli yükseklik var mı?
• Dişte çatlak belirtisi var mı?
• Diş, bir köprü veya bölümlü protez için destek olarak kullanılacak mı?
• Hasta gece diş sıkıyor mu, ısırma kuvvetleri yüksek mi?

Kanal tedavisinden sonra kalıcı restorasyonun uzun süre ertelenmemesi önemlidir; geçici dolgular zamanla sızdırabilir ve zayıf diş kırılabilir. Eski bir kronun altında kanal tedavisi gerekmişse, kronun korunup korunamayacağı ayrıca değerlendirilir; bu konu eski kaplamaların yenilenmesi yazısında ele alınmıştır.

Sınırlamalar ve dikkat edilmesi gerekenler

Bu alandaki kanıtların önemli bir kısmı gözlem çalışmalarına dayanır ve randomize çalışmalar azdır; aktarılan oranlar her diş için birebir geçerli değildir. Onleylere ait veriler çoğunlukla kısa ve orta vadelidir.

Kanal tedavisinin kendisi de başarısız olabilir ve restorasyon ne kadar iyi olursa olsun kök kırığı, çatlak veya yeniden enfeksiyon gibi sorunlar gelişebilir. Hangi restorasyonun uygun olduğuna, dişin muayenesi ve gerekirse radyografik değerlendirme sonrasında karar verilir.