Eski diş kaplamaları ne zaman yenilenmeli, ne zaman beklenebilir?

Eski bir kaplama ne zaman yenilenmelidir?

Eski bir kaplama, ağızdaki süresi nedeniyle değil, somut bir sorun tespit edildiğinde yenilenmelidir. Kron (kaplama) ve köprülerin belirli bir "son kullanma tarihi" yoktur; bazıları on yıllarca sorunsuz kalırken bazıları birkaç yıl içinde sorun çıkarabilir.

Yenileme kararında sorulan soru şudur: Bu restorasyon dişi hâlâ koruyor mu, temizlenebiliyor mu ve işlevini yerine getiriyor mu? Cevap evetse ve hasta estetikten memnunsa, düzenli kontrolle kullanmaya devam etmek çoğu zaman daha koruyucu bir yoldur. Kron ve köprünün temel yapısı için kron ve köprü nedir yazısına bakabilirsiniz.

Hangi belirtiler yenileme gerektirebilir?

Yenileme gerektirebilecek başlıca durumlar kenar çürüğü, kenar uyumsuzluğu, kırık, altındaki dişte iltihap ve estetik bozulmadır. Bunların bir kısmını hasta fark eder, bir kısmı ise yalnızca muayenede ortaya çıkar.

• Kenarda çürük (ikincil çürük): Kronun kendisi çürümez; ancak dişle birleştiği kenarda yeni çürük gelişebilir. Kronlu dişlerde bu çürüğün tanısı, röntgenden çok dikkatli klinik muayeneyle konur. Bir çalışmada kron kenarlarındaki ikincil çürük, ara yüzlerin yüzde 11,2'sinde klinik muayeneyle, yalnızca yüzde 8,3'ünde röntgenle saptanmıştır (Kaynak 2).
• Kenar açıklığı veya basamak: Kronla diş arasında sonda takılan bir boşluk, gıda ve plak birikimine yol açar ve temizliği zorlaştırır.
• Kırık: Porselen yüzeyde küçük kopmalar veya alt yapıya ulaşan kırıklar.
• Kopma: Kronun yapıştırıcısının çözülmesiyle yerinden oynaması veya düşmesi.
• Dişte ağrı veya iltihap: Kronlu bir dişte sonradan sinir sorunları gelişebilir ve kanal tedavisi gerekebilir.
• Estetik sorunlar: Diş eti çekilmesiyle kron kenarının veya kök yüzeyinin görünür hâle gelmesi, renk uyumsuzluğu, aşınma.

Klasik köprülere ait çalışmaları bir araya getiren bir derlemede en sık bildirilen üç sorun; destek dişlerin yüzde 18'inde çürük, yüzde 11'inde kanal tedavisi ihtiyacı ve köprülerin yüzde 7'sinde kopma olmuştur (Kaynak 1). Bu oranlar farklı dönemlerden ve tekniklerden derlenmiştir; yine de sorunların çoğunun malzemeden çok dişle ilgili olduğunu gösterir.

Diş eti çekilmesi neden kaplamaları gündeme getirir?

Diş eti çekildiğinde kron kenarı ya da kronun altındaki kök yüzeyi görünür hâle gelir ve bu hem estetik hem temizlik sorunu yaratabilir. Özellikle metal destekli eski kronlarda diş eti hizasında koyu bir çizgi görülmesi sık bir başvuru nedenidir.

Diş eti çekilmesi tek başına kronun kötü olduğu anlamına gelmez. Kenar diş etinin altına yerleştirilmiş kronlarda diş eti iltihabının daha sık görülebildiği uzun süreli bir izlem çalışmasında bildirilmiştir (Kaynak 3). Bu nedenle yeni kron planlanırken yalnızca rengi değil, diş etinin sağlığını ve kenarın temizlenebilir bir konumda olmasını da göz önünde bulundururuz. Ön bölgede diş eti ile ilgili estetik konular için diş eti estetiği yazısı yol gösterici olabilir.

Hangi durumlarda yenileme gerekmeyebilir?

Kenarı uyumlu, temizlenebilen, altında çürük veya iltihap bulunmayan ve hastayı rahatsız etmeyen bir kron veya köprünün yenilenmesi genellikle gerekmez. Küçük bir renklenme, yüzeydeki hafif aşınma veya estetik açıdan göze batmayan bir kenar, tek başına değişim nedeni değildir.

Bazı sorunlar kronu çıkarmadan çözülebilir. Kenarda başlayan küçük bir çürük erken yakalanırsa bazen dolguyla onarılabilir; küçük porselen kopmaları uygun durumlarda ağız içinde düzeltilebilir. Uzun süreli bir izlem çalışmasında kronlu dişlerin büyük çoğunluğunun 25 yıl boyunca kök ucu açısından sorunsuz kaldığı, dişlerdeki başarısızlığın başlıca nedeninin ise çürük olduğu bildirilmiştir (Kaynak 4). Bu da düzenli kontrolün ve iyi ağız bakımının değişimi geciktirebileceğini düşündürür.

Neden gereksiz yenilemeden kaçınılır?

Gereksiz yenilemeden kaçınılır çünkü her değişim dişten biraz daha doku kaybına ve dişin sinirine ek yüke yol açabilir. Eski kron çıkarılırken ve yeni kron için diş yeniden şekillendirilirken, zaten azalmış olan sağlam doku bir miktar daha incelir.

Tek kronları inceleyen bir sistematik derlemede farklı malzemelerle yapılan kronların beş yıllık sağkalımı genel olarak yüksek bulunmuştur (Kaynak 5). Yani iyi yapılmış ve iyi bakılan bir kron uzun süre işlevini sürdürebilir. Protezlerin ömrünü etkileyen etkenler için protez ömrü yazısına bakabilirsiniz.

Yenileme süreci nasıl ilerler?

Yenileme süreci muayene ve planlamayla başlar, eski restorasyonun çıkarılması ve geçici dişlerle devam eder, kalıcı restorasyonun yapıştırılmasıyla biter. Tipik aşamalar şunlardır:

1. Muayene ve kayıt: Kenar uyumu, diş eti, ısırma, dişlerin canlılığı değerlendirilir; gerektiğinde röntgen alınır ve fotoğraflarla mevcut durum kaydedilir.
2. Planlama: Hangi restorasyonların yenileneceği, hangilerinin korunacağı ve malzeme seçimi konuşulur.
3. Eski restorasyonun çıkarılması: Kron genellikle kesilerek çıkarılır. Altındaki diş bu aşamada ilk kez doğrudan görülür.
4. Dişin değerlendirilmesi ve hazırlanması: Çürük temizlenir, gerekiyorsa dişin eksik kısmı tamamlanır; kanal tedavisi gereksinimi değerlendirilir.
5. Geçici restorasyon: Aynı gün geçici kron veya köprü takılır.
6. Ölçü, prova ve yapıştırma: Diş eti sakinleştikten sonra ölçü alınır, prova yapılır ve kalıcı restorasyon yapıştırılır.

Eski kron çıkarıldığında altında beklenmeyen bir çürük, çatlak veya kök sorunu ortaya çıkabilir. Bu nedenle plan başlangıçta esnek tutulur ve bu olasılık önceden konuşulur. Kanal tedavisi görmüş dişlerde nasıl bir restorasyonun uygun olacağı kanal tedavisi sonrası kron yazısında ayrıca ele alınmıştır.

Geçici dişler bu süreçte ne işe yarar?

Geçici dişler, kalıcı restorasyon hazırlanırken dişleri korur, görünümü ve konuşmayı sürdürür ve yeni tasarımın ağızda denenmesini sağlar. Hasta sosyal hayatına geçici dişlerle devam eder.

Yeniden yapılan geniş restorasyonlarda geçici dişler bir "prova" işlevi de görür: Diş boyu, şekli ve ısırma bir süre geçici dişlerle denenir, gerekirse düzeltilir ve kalıcı restorasyon bu bilgiye göre hazırlanır. Diş eti tahriş olmuşsa, iyileşmesi için geçici dişlerle bir süre beklemek daha öngörülebilir bir sonuç verebilir. Bu, iyileşmeye zaman tanıyan yavaş ve planlı yaklaşımın bir parçasıdır. Ayrıntılar için geçici protez yazısına bakabilirsiniz.

Protez uzmanı yenileme kararını nasıl verir?

Protez uzmanı yenileme kararını, restorasyonun dişi koruyup korumadığına, temizlenebilirliğine, işlevine ve hastanın beklentisine göre verir. Değerlendirmede genellikle şu sorulara bakılır:

• Kenarda çürük, açıklık veya plak tutan bir basamak var mı?
• Altındaki diş canlı mı, kök ucunda iltihap belirtisi var mı?
• Diş eti sağlıklı mı, kenar temizlenebilir bir konumda mı?
• Isırma dengeli mi, gece diş sıkma gibi aşırı yük var mı?
• Sorun yalnızca estetikse, yenilemenin dişe getireceği yük bu faydaya değer mi?

Birden fazla eski restorasyon varsa hepsinin aynı anda değiştirilmesi her zaman gerekmez. Öncelik, sorun çıkaran ve dişi tehdit eden restorasyonlara verilir; diğerleri kontrol altında izlenebilir.

Sınırlamalar ve dikkat edilmesi gerekenler

Bu yazıdaki bilgiler geneldir ve her hastada aynı sonucu öngörmez. Aktarılan oranlar farklı dönemlerde, farklı malzeme ve tekniklerle yapılmış çalışmalardan gelir ve bugünkü restorasyonlar için birebir geçerli olmayabilir.

Eski kron çıkarıldıktan sonra altındaki dişin durumu beklenenden kötü çıkabilir; bazı durumlarda diş kurtarılamayabilir ve farklı bir tedavi planı gerekebilir. Kronlu dişlerde kenar çürüğü röntgende her zaman görülemediği için düzenli klinik muayene önemlidir. Kesin karar, muayene ve gerekirse radyografik değerlendirme sonrasında verilir.