Kron (diş kaplama) ve köprü nedir, ne zaman gerekir?

Kron ve köprü nedir?

Kron, bir dişin ağızda görünen kısmını tamamen saran ve dişe yapıştırılan sabit bir restorasyondur; halk arasında "kaplama" veya "diş kaplama" olarak bilinir. Köprü ise eksik bir dişin yerini, iki yanındaki dişlere yapıştırılan kronlarla taşınan yapay bir dişle dolduran sabit bir protezdir.

Köprüde eksik dişin yerindeki yapay dişe "gövde", onu taşıyan kronlu dişlere "destek dişler" denir. Örneğin alt çenede birinci büyük azı dişi eksikse, önündeki küçük azı ile arkasındaki ikinci büyük azı kronla hazırlanır ve aradaki boşluk üç parçalı tek bir köprüyle kapatılır. Hem kron hem köprü ağızda sabittir ve hasta tarafından çıkarılmaz. Sabit ve hareketli protezlerin genel karşılaştırması için sabit mi hareketli mi yazısına bakabilirsiniz.

Kron ne zaman gerekir?

Kron, dişin kalan sağlam dokusu bir dolguyu güvenle taşıyamayacak kadar azaldığında gerekir. Sık karşılaşılan durumlar şunlardır:

• Büyük ve tekrarlayan dolgular nedeniyle zayıflamış dişler.
• Kırılmış veya çatlak içeren dişler.
• Kanal tedavisi görmüş ve geniş madde kaybı olan arka dişler.
• Aşınma nedeniyle boyu kısalmış dişlerin yeniden şekillendirilmesi.
• Köprüye destek olacak dişler ve implant üzerindeki diş.

Dişte hâlâ yeterli sağlam doku varsa, daha az kesim gerektiren seçenekler öncelikle değerlendirilir. Arka dişlerde inley ve onley restorasyonlar, ön dişlerde lamina veya bonding bu amaçla kullanılabilir. Protez uzmanı açısından temel ilke, dişi ihtiyaçtan fazla kesmemektir.

Köprü ne zaman tercih edilir?

Köprü, bir veya birkaç dişin eksik olduğu ve eksik bölgenin iki yanında sağlam kökü olan destek dişlerin bulunduğu durumlarda tercih edilir. Destek dişler zaten büyük dolgulu veya kaplamalıysa köprü, bu dişleri de koruma altına aldığı için mantıklı bir seçenek olabilir.

Destek dişler tamamen sağlamsa, onları kesmek yerine implant düşünülebilir. Bu kararın ayrıntıları implant mı köprü mü yazısında karşılaştırılmıştır. Sistematik bir derleme, tek tarafı desteksiz olan köprülerin (kantilever) 10 yıllık sağkalımının klasik köprülerden düşük olduğunu bildirmiş ve planlamada iki uçtan desteklenen köprülerin öncelikli olmasını önermiştir (Kaynak 3).

Hangi malzemeler kullanılır?

Günümüzde kron ve köprülerde üç ana malzeme grubu kullanılır: metal destekli seramik, zirkonya ve lityum disilikat cam seramik. Hangisinin seçileceği dişin konumuna, ısırma kuvvetlerine, estetik beklentiye ve köprünün uzunluğuna göre belirlenir.

Güncel bir sistematik derlemede tek kronların 5 yıllık sağkalımı tek parça lityum disilikat kronlarda yüzde 98,5, metal destekli seramik kronlarda yüzde 97,1, tek parça zirkonya kronlarda yüzde 96,8 olarak bulunmuştur (Kaynak 1). Aynı derleme, tek parça (üzerine porselen kaplanmamış) tasarımların porselen kırılması ve çatlama açısından daha avantajlı olduğunu bildirmiştir.

Köprülerde tablo farklıdır. Çok üyeli köprüleri inceleyen bir sistematik derlemede metal destekli seramik köprülerin 5 yıllık sağkalımı yüzde 94,4, zirkonya köprülerin yüzde 90,4 olarak tahmin edilmiş; zirkonya köprülerde porselen kırılması ve kopma daha sık bildirilmiştir (Kaynak 2). Bu derlemedeki zirkonya köprülerin büyük kısmı üzeri porselenle kaplı eski tasarımlardır. Zirkonya hakkında ayrıntılı bilgi zirkonyum kaplama sayfasında, iki seramik türünün karşılaştırması ise lityum disilikat mı zirkonyum mu yazısında yer alır.

Tedavi hangi aşamalardan oluşur?

Kron ve köprü tedavisi genellikle birkaç seansta tamamlanır:

1. Muayene ve planlama: Dişlerin, diş etinin ve ısırmanın değerlendirilmesi, gerekiyorsa röntgen. Kanal tedavisi veya diş eti tedavisi gerekiyorsa önce bunlar tamamlanır.
2. Dişlerin hazırlanması: Lokal anestezi altında dişler, seçilen malzemenin gerektirdiği kalınlıkta şekillendirilir.
3. Ölçü: Geleneksel ölçü maddeleri veya ağız içi tarayıcıyla dişlerin kaydı alınır.
4. Geçici kron veya köprü: Kalıcı restorasyon hazırlanırken dişleri korumak, görünümü ve konuşmayı sürdürmek için takılır.
5. Prova: Uyum, renk, ısırma ve diş eti ilişkisi kontrol edilir.
6. Yapıştırma ve kontrol: Kalıcı restorasyon yapıştırılır, ısırma ince ayarlanır, bakım anlatılır.

Hangi riskler ve komplikasyonlar vardır?

Kron ve köprülerde görülen sorunlar biyolojik (dişle ve diş etiyle ilgili) ve teknik (malzemeyle ilgili) olarak ikiye ayrılır. Diş destekli klasik köprülerde en sık görülen komplikasyonlar destek dişlerde çürük ve dişin canlılığını kaybetmesidir (Kaynak 3).

• Kron kenarında çürük: Kronun kendisi çürümez; ancak diş eti hizasında dişle birleştiği kenarda çürük gelişebilir. Köprü gövdesinin altı ve destek dişlerin ara yüzleri temizlenmezse risk artar.
• Sinir (pulpa) sorunları: Canlı dişlerde kesim işlemi sinire etki edebilir. Canlı destek dişleri inceleyen bir sistematik derlemede, 5 ila 20 yıllık izlemlerde dişlerin yüzde 92 ile 98'inde sinir ve kök ucu açısından sorun görülmemiştir (Kaynak 4). Kalan dişlerde ise kanal tedavisi gerekebilir.
• Kopma (retansiyon kaybı): Kron veya köprünün yapıştırıcısının çözülmesiyle yerinden çıkmasıdır.
• Porselen kırılması veya çatlama: Özellikle üzeri porselenle kaplı restorasyonlarda ve diş sıkan hastalarda görülür.

Sistematik derlemeler kronlarda veya köprülerde oranların malzemeye ve tasarıma göre değiştiğini gösterir (Kaynak 1, 2, 5).

Kron ve köprünün bakımı nasıl yapılır?

Kronlu dişler ve köprüler, doğal dişler gibi günde iki kez fırçalanmalı ve ara yüzleri her gün temizlenmelidir. Köprü gövdesinin altı normal diş ipiyle temizlenemez; bunun için ucu sert süper floss, ara yüz fırçası veya su jeti kullanılır.

Düzenli kontrollerde kron kenarları, diş eti sağlığı ve ısırma değerlendirilir; kenarda başlayan bir çürük erken yakalanırsa kronu değiştirmeden tedavi edilebilir. Gece diş sıkıyorsanız, restorasyonları korumak için gece plağı önerilebilir. Günlük temizlik yöntemleri için ağız bakımı yazısına bakabilirsiniz.

Eski kron veya köprü ne zaman yenilenmelidir?

Eski bir kron veya köprü yalnızca yaşı nedeniyle değil, somut bir sorun olduğunda yenilenir. Kron kenarında çürük, açıklık veya renklenme, destek dişte ağrı ya da iltihap, porselende onarılamayacak kırılma, diş eti çekilmesiyle estetiğin bozulması ve ısırmada sorun yaratan aşınma başlıca nedenlerdir.

Sorunsuz ve bakımı iyi yapılan bir restorasyonun yalnızca rengi veya malzemesi yenilendiği için değiştirilmesi, her değişimde dişten biraz daha doku kaybına yol açabilir. Bu nedenle yenileme kararında dişin kalan dokusu, kök ve diş eti durumu birlikte değerlendirilir. Kenar uyumu ve çürük kontrolü için röntgen gerekebilir.

Sınırlamalar ve dikkat edilmesi gerekenler

Kron ve köprü, dişin geri dönüşü olmayan biçimde kesilmesini gerektirir; bu nedenle daha koruyucu bir seçenek mümkünse önce o değerlendirilmelidir. Yayınlanan sağkalım oranları farklı malzeme, tasarım ve hasta gruplarından elde edilmiştir ve her hasta için birebir geçerli olmayabilir. Kronların ve köprülerin ömrü sınırlıdır; yıllar içinde kenar çürüğü, diş eti çekilmesi veya kırılma nedeniyle yenilenmesi gerekebilir.

Köprü, destek dişlerden birinde ciddi bir sorun geliştiğinde bütünüyle etkilenir. Destek dişlerin kök yapısı, diş eti ve kemik desteği zayıfsa köprü uygun olmayabilir ve implant ya da hareketli protez gibi seçenekler öne çıkabilir. Hangi seçeneğin size uygun olduğuna muayene ve gerekirse radyografik değerlendirme sonrasında karar verilir.