Protez uzmanı nedir?

Protez uzmanı kimdir?

Protez uzmanı, diş hekimliği eğitiminin ardından protetik diş tedavisi alanında uzmanlık eğitimini tamamlamış diş hekimidir. Resmî adıyla "protetik diş tedavisi uzmanı" olarak da anılır; uluslararası literatürde bu alan "prostodonti" (prosthodontics) olarak geçer.

Amerikan Diş Hekimleri Birliği'nin (ADA) yayın organında yer alan tanıma göre prostodonti; eksik ya da yetersiz dişler ve ağız-yüz dokularıyla ilişkili durumlarda ağız fonksiyonunun, konforunun, görünümünün ve sağlığının tanısı, planlanması, rehabilitasyonu ve bakımıyla ilgilenen tanınmış bir uzmanlık dalıdır (Kaynak 3).

Kısaca protez uzmanı, "eksik dişin yerine ne konmalı ve bu hangi sırayla yapılmalı" sorusuna odaklanır.

Protez uzmanı hangi tedavileri yapar?

Protez uzmanı, eksik veya ağır hasarlı dişlerin sabit, hareketli ya da implant üstü protezlerle yerine konmasını planlar ve uygular. Başlıca işleri şunlardır:

• Kron (kaplama) ve köprüler; bu konuda zirkonyum kaplama ve porselen seçenekleri
• Bölümlü ve tam hareketli protezler
• İmplant üstü kron, köprü ve implant destekli hareketli protezler; ayrıntılar için implant üstü protez sayfası
• Lamine (yaprak porselen) gibi ön bölge estetik restorasyonları
• Kapanış bozuklukları, diş sıkma ve çene eklemi (temporomandibular eklem) rahatsızlıklarında değerlendirme ve plak (splint) tedavisi

Bu işlerin ortak noktası, tek bir dişten çok bütün ağzın dengesini dikkate almaktır. Kapanış, dişlerin aşınması ve çene eklemi ilişkisi planlamanın bir parçasıdır.

Türkiye'de protez uzmanı nasıl yetişir?

Türkiye'de protetik diş tedavisi, 1219 sayılı Kanun'a ekli çizelgede diş hekimliğindeki uzmanlık ana dallarından biri olarak sayılır ve eğitim süresi üç yıl olarak belirlenmiştir (Kaynak 1).

Tıpta ve Diş Hekimliğinde Uzmanlık Eğitimi Yönetmeliği'ne göre uzmanlık eğitimine Diş Hekimliğinde Uzmanlık Eğitimi Giriş Sınavı (DUS) ile yerleşilir. Sınav ÖSYM tarafından yılda en az bir kez yapılır ve uzmanlık öğrencisinin eğitimi süresince tez hazırlaması zorunludur (Kaynak 2).

Diş hekimliği uzmanlık dalları 2011'de 6225 sayılı Kanun'la bu çizelgeye bağlanmıştır. Aynı düzenleme, yürürlükten önce bu dallardan birinde doktora yapmış ya da doktoraya başlayıp başarıyla bitirmiş olanlara uzmanlık belgesi verileceğini hükme bağlamıştır (Kaynak 1). Bu nedenle, üniversitelerin protetik diş tedavisi anabilim dallarında doktora yapmış hekimler de protez uzmanı olarak anılır; bu hekimlerin "Dr." unvanı doktora eğitimine dayanır.

Karşılaştırma için: ABD'de protez uzmanları diş hekimliği fakültesinden sonra üç yıllık akredite bir uzmanlık programını tamamlar (Kaynak 3). Eğitim sistemleri ülkeden ülkeye farklıdır; burada verilen bilgi genel çerçevedir.

Ne zaman protez uzmanına gidilmeli?

Tedavi birden fazla dişi, iki çeneyi ya da kapanışı ilgilendiriyorsa protez uzmanına başvurmak mantıklıdır. Tek bir dolgu veya basit bir kron için genel diş hekiminiz çoğu zaman yeterlidir.

Protez uzmanının değerlendirmesinin özellikle işe yaradığı durumlar:

1. Çok sayıda diş eksikliği ve "sabit mi, hareketli mi, implant mı" kararsızlığı
2. İmplant planlanması, özellikle tam dişsizlikte
3. Sık kırılan, oynayan ya da vuran protezler
4. Dişlerde belirgin aşınma, kapanışın alçalması veya diş sıkma
5. Çene ekleminde ağrı, tıklama ya da ağız açmada kısıtlılık
6. Ön dişlerde renk, biçim veya boy sorunlarının kapsamlı düzeltilmesi

Çene eklemi yakınmalarında hangi hekime gidileceği konusunu çene eklemi için hangi doktor yazısında ayrıca ele aldık.

Protez uzmanı tedaviyi nasıl planlar?

Protez uzmanı önce ağzın bütününü değerlendirir, sonra tedaviyi bir sıraya koyar. Diş eti hastalığı, çürük ya da kanal tedavisi gereken dişler çoğu zaman protezden önce ele alınır; protez, sağlıklı bir zemine yapılır.

Değerlendirmede genellikle şunlara bakılır: kalan dişlerin kök ve diş eti sağlığı, kemik miktarı, kapanış ilişkisi, çene eklemi, tükürük ve ağız temizliği alışkanlıkları, genel sağlık durumu ve hastanın beklentisi. Kesin karar muayene ve gerekirse radyografik değerlendirme sonrası verilir.

Kanıt da planlamaya yön verir. Sistematik derlemelere dayanan bir değerlendirmede, uç destekli klasik köprüler ile implant üstü kron ve köprülerin birinci öncelikli seçenekler; dişe ve implanta birlikte dayanan köprüler, tek taraflı (konsol) köprüler ve yapıştırma köprülerin ise ikinci öncelikli seçenekler olarak değerlendirilmesi önerilmiştir (Kaynak 4). Seçeneklerin karşılaştırması için sabit mi hareketli mi yazısına bakabilirsiniz.

Protez uzmanına ilk muayenede ne beklenir?

İlk muayenede amaç, hemen bir tedaviye başlamak değil, durumu bütün olarak ortaya koymaktır. Genellikle şikâyetleriniz, genel sağlık durumunuz, kullandığınız ilaçlar ve önceki diş tedavileriniz sorulur.

Ardından dişler, diş eti, mevcut protezler, kapanış ve çene eklemi muayene edilir. Gerekirse panoramik ya da bölgesel röntgen, bazı durumlarda üç boyutlu görüntüleme istenir. Kapsamlı tedavilerde ağızdan ölçü ya da dijital tarama alınarak model üzerinde planlama yapılabilir.

Muayene sonunda size genellikle birden fazla seçenek sunulur. Her seçeneğin kaç aşamadan oluştuğu, yaklaşık ne kadar süreceği, hangi riskleri taşıdığı ve ileride nasıl bir bakım gerektireceği konuşulur. Sorularınızı not alarak gelmeniz ve mevcut röntgenlerinizi getirmeniz bu görüşmeyi daha verimli kılar.

Karar vermek için acele etmenize gerek yoktur. Özellikle geniş kapsamlı tedavilerde seçenekleri düşünmek ve gerekirse ikinci bir görüş almak olağan bir yaklaşımdır.

Protez uzmanı karmaşık vakaları nasıl planlar?

Karmaşık vakalarda protez uzmanı, tedaviye sonuçtan başlar: son protezin nasıl olacağını baştan tanımlar, implant, diş eti ve kanal tedavisi gibi aşamaları bu hedefe göre sıraya koyar.

Bu yaklaşımın amacı, sonradan "implant yanlış yerde kaldı" ya da "destek diş protezi taşıyamıyor" gibi sorunlarla karşılaşmamaktır. Tedavi ne kadar geniş kapsamlıysa, sonu düşünülerek başlanması o kadar önemlidir.

Sınırlamalar ve dikkat edilmesi gerekenler

Uzmanlık eğitimi, bir tedavinin başarısını tek başına belirlemez. Sonucu; kalan dişlerin ve kemiğin durumu, genel sağlık, sigara kullanımı, ağız temizliği ve kontrollere düzenli gelinmesi de etkiler.

Kısmi dişsizlik için yapılan bir Cochrane derlemesi, mevcut çalışmalara göre belirli bir diş tamamlama yönteminin herkese önerilebileceğini gösteren yeterli kanıt bulunmadığını bildirmiştir (Kaynak 5). Bu nedenle iyi bir protez planı, hazır bir kalıp değil, kişiye göre yapılmış bir değerlendirmedir. Ayrıca "uzman" unvanı, her tedavinin protez uzmanı tarafından yapılması gerektiği anlamına gelmez. Basit ve tek dişle sınırlı işlemlerde genel diş hekiminiz çoğu zaman uygun kişidir; protez uzmanının katkısı, planlamanın karmaşıklaştığı durumlarda belirginleşir. Ortak hedef, kalan dişlerin korunması ve sürdürülebilir bir sonuçtur.

Protez seçeneklerinin tamamını görmek için protez rehberi sayfasına dönebilirsiniz.