Diş eti kanaması neden olur, ne zaman diş hekimine gidilmeli?

Diş eti kanaması normal mi?

Hayır; sağlıklı bir diş eti, doğru teknikle fırçalandığında ya da diş ipi kullanıldığında genellikle kanamaz. Ara sıra çok sert bir fırçalamadan sonra görülen tek bir damla kan endişe verici olmayabilir, ancak her fırçalamada tekrarlayan kanama bir uyarı işaretidir.

Sağlıklı diş eti açık pembe, sıkı ve diş boynuna yapışık görünür. İltihaplı diş eti ise daha kırmızı, şiş ve parlaktır; dokunulduğunda kolayca kanar. Diş eti iltihabının tipik tablosu tam olarak bu kızarıklık, şişlik ve kolay kanama eğilimidir (Kaynak 1).

Örneğin sabahları lavaboda pembe bir tükürük fark ediyorsanız ya da elmayı ısırdığınızda iz kalıyorsa, bu durumu fırçanızın sertliğine bağlayıp geçmeden önce diş etinizin durumuna bakmak gerekir.

Diş eti neden kanar?

Diş eti kanamasının en sık nedeni, diş ile diş eti birleşiminde biriken bakteri plağına bağlı diş eti iltihabıdır (gingivitis). Plak, diş yüzeyinde sürekli oluşan yapışkan bir bakteri tabakasıdır; temizlenmediğinde diş eti buna iltihapla tepki verir.

İltihap sırasında diş etindeki küçük damarlar genişler ve duvarları incelir. Bu yüzden fırça kılı ya da diş ipi gibi hafif bir temas bile kanamaya yol açar. Plak zamanla sertleşerek diş taşına dönüşür; diş taşı pürüzlü yüzeyiyle daha fazla plak tutar ve evde fırçayla sökülemez.

Gingivitisin önemli bir özelliği geri döndürülebilir olmasıdır: Plak düzenli olarak uzaklaştırıldığında diş eti çoğunlukla eski sağlığına kavuşur (Kaynak 1). Kanamayı artırabilecek yerel etkenler arasında taşmalı veya uyumsuz eski dolgu ve kaplamalar, çapraşık dişler ve ağız kuruluğu da sayılabilir.

Gingivitis ne zaman periodontitise dönüşür?

Gingivitis, plak uzun süre yerinde kaldığında ve kişi buna yatkın olduğunda periodontitise ilerleyebilir. Periodontitis, dişi çevreleyen bağ dokusu ve kemiğin yıkıma uğradığı, geri döndürülemez bir iltihabi hastalıktır.

Şiddetli periodontitis yetişkinlerin yüzde 11'inden fazlasını etkiler ve diş kaybının önemli nedenlerinden biridir; buna karşın önlenebilir bir hastalıktır ve tedavi diş kaybı oranını azaltır (Kaynak 2). Bu nedenle diş eti kanamasını erken aşamada ciddiye almak, ileride kaybedilebilecek dişleri korumak için önemli bir adımdır.

Periodontitisin erken dönemi sinsi olabilir; ağrı çoğu zaman geç ortaya çıkar. Diş etinin çekildiğini, dişlerin uzamış göründüğünü ya da ön dişler arasında yeni boşluklar oluştuğunu fark ederseniz muayeneyi ertelememeniz gerekir.

Sigara içenlerde diş eti neden daha az kanayabilir?

Sigara diş etindeki kan dolaşımını ve bağışıklık tepkisini etkilediği için iltihap olsa bile kanama daha az görülebilir; yani kanamanın olmaması sağlıklı olduğunuz anlamına gelmeyebilir. Bu, sigara içenlerde hastalığın geç fark edilmesine yol açabilen önemli bir yanılgıdır.

Boylamsal çalışmaları birleştiren bir meta-analiz, sigara içmenin periodontitis riskini yaklaşık yüzde 85 artırdığını ve hastalığın hem başlangıcını hem ilerlemesini olumsuz etkilediğini göstermiştir (Kaynak 3). Elektronik sigara kullanıcılarına ait sınırlı sayıdaki çalışmada da daha fazla plak ve doku kaybına karşın sondalamada daha az kanama bildirilmiştir; ancak bu alandaki kanıtlar henüz kesin bir yargı için yeterli değildir (Kaynak 4).

Sigarayı bırakan bazı kişiler, ilk haftalarda diş etlerinin daha çok kanadığını fark eder. Bu çoğu zaman var olan iltihabın görünür hale gelmesidir ve bir muayene için iyi bir fırsattır.

Hamilelikte diş eti kanaması neden artar?

Hamilelikte hormonal değişiklikler diş etinin plağa karşı tepkisini güçlendirdiği için kanama sıklaşabilir; buna gebelik gingiviti denir. Plak miktarı aynı kalsa bile diş eti daha kolay şişer ve kanar.

Hamile kadınlarda yapılan çalışmaların birleştirildiği bir meta-analizde sondalamada kanama yaygınlığı yaklaşık yüzde 67 bulunmuş ve bu oranın hamilelik ilerledikçe arttığı görülmüştür (Kaynak 5). Hamilelikte diş eti bakımına ve diş hekimi kontrolüne dair ayrıntıları hamilelikte diş tedavisi yazımızda bulabilirsiniz.

Hangi ilaçlar ve genel hastalıklar diş eti kanamasını etkiler?

Kan sulandırıcı ilaçlar, diyabet, bazı kan hastalıkları ve ciddi vitamin eksiklikleri diş eti kanamasını artırabilir veya seyrini değiştirebilir. Bu durumlarda diş eti, ağızdaki plağa daha güçlü tepki verebilir ya da kanama daha uzun sürebilir.

• Kan sulandırıcılar: Kanamayı kolaylaştırır, ancak asıl neden çoğunlukla yine iltihaptır. İlacı kendi başınıza bırakmamalı, diş hekiminize mutlaka bildirmelisiniz.
• Diyabet: Periodontal hastalık ile diyabet arasında iki yönlü bir ilişki gösterilmiştir; biri diğerinin ortaya çıkma riskiyle ilişkilidir (Kaynak 6). Kan şekeri kontrolü kötü olan kişilerde diş eti iltihabı daha belirgin seyredebilir.
• Kan hastalıkları: Diş eti kanaması nadiren lösemi gibi kan hastalıklarının ilk fark edilen bulgularından biri olabilir. Ağız temiz olmasına rağmen açıklanamayan kanama, ciltte morarma, halsizlik veya ateş eşlik ediyorsa genel sağlık değerlendirmesi gerekir.
• Vitamin eksiklikleri: Özellikle ağır C vitamini eksikliği diş etinde şişlik ve kanamaya yol açabilir; bu tablo günümüzde seyrek görülür.

Doğru fırçalama ve diş ipi kanamayı nasıl azaltır?

Plağı her gün düzenli ve nazikçe uzaklaştırmak, plağa bağlı diş eti kanamasını azaltmanın temelidir. Burada belirli bir tekniğin adından çok, diş eti kenarına ve diş aralarına gerçekten ulaşmak önemlidir.

Elle fırçalama tekniklerini karşılaştıran sistematik bir derleme, herhangi bir tekniğin diğerlerinden açıkça üstün olduğunu gösteren yeterli kanıt bulamamıştır (Kaynak 7). Pratikte şu noktalar işe yarar:

• Yumuşak kıllı bir fırça seçin; kılları diş eti kenarına hafif açıyla yerleştirin ve sert bastırmadan küçük hareketlerle fırçalayın.
• Günde iki kez, acele etmeden bütün yüzeyleri temizleyin.
• Diş aralarını diş ipi veya uygun boyda ara yüz fırçasıyla günde bir kez temizleyin.
• Kanama başladığında o bölgeyi atlamayın; genellikle iltihap azaldıkça kanama da azalır.

Randomize bir klinik çalışmada, fırçalamaya diş ipi eklenmesi yalnızca fırçalamaya kıyasla diş eti kanamasını anlamlı ölçüde azaltmıştır (Kaynak 8). Günlük bakım alışkanlıklarıyla ilgili daha fazlası için ağız bakımı rehberimize göz atabilirsiniz.

Diş hekimine ne zaman gitmelisiniz?

Kanama düzenli ve doğru bakıma rağmen bir iki hafta içinde azalmıyorsa ya da aşağıdaki belirtilerden biri eşlik ediyorsa diş hekimine başvurmanız gerekir. Bazı durumlar ise beklemeden değerlendirilmelidir.

İmplant çevresinde görülen kanama da önemsenmelidir; bu konu peri-implantitis yazımızda ayrıntılı anlatılmaktadır. Diş hekimine gitmekten çekiniyorsanız diş hekimi korkusu üzerine hazırladığımız rehber yardımcı olabilir.

Muayenede ve profesyonel temizlikte neler yapılır?

Muayenede diş etinin rengi, kıvamı, kanama eğilimi ve diş eti ceplerinin derinliği değerlendirilir; gerekirse kemik seviyesini görmek için röntgen istenir. Kesin tanı ve tedavi planı, muayene ve gerekirse radyografik değerlendirme sonrasında belirlenir.

Gingivitiste genellikle diş taşı temizliği (detartraj) ve yüzeylerin cilalanması yapılır, ardından size uygun evde bakım yöntemi gösterilir. Profesyonel plak kontrolünün diş eti iltihabını ve plak miktarını belirgin biçimde azalttığı, ağız bakımı eğitiminin tekrarlanmasının ek fayda sağlayabildiği bildirilmiştir (Kaynak 2). Periodontitis varsa diş eti altındaki birikintilerin temizlendiği daha kapsamlı bir tedavi ve düzenli kontroller gerekir.

Temizlikten sonraki ilk günlerde hafif hassasiyet ve kanama olabilir. Diş etinin iyileşmesi zaman alır; birkaç hafta sonra yapılan kontrolde dokunun nasıl yanıt verdiği değerlendirilir.

Tedavi edilmezse ne olur?

Tedavi edilmeyen diş eti iltihabı, yatkın kişilerde periodontitise ilerleyerek diş çevresindeki kemiğin kaybına ve sonunda dişlerin sallanıp kaybedilmesine yol açabilir (Kaynak 1, Kaynak 2). Kaybedilen kemik ve bağ dokusu kendiliğinden geri gelmez.

Periodontitis yalnızca ağızla sınırlı kalmaz; çiğneme, konuşma ve yaşam kalitesini etkiler, diyabet gibi genel hastalıklarla da karşılıklı bir ilişki içindedir (Kaynak 6). Diş kaybı sonrasında köprü, implant veya protez gibi daha kapsamlı tedaviler gündeme gelir.

Protez uzmanı gözüyle: kaplama ve implanttan önce diş eti neden sakin olmalı?

Kaplama, lamine, köprü veya implant üstü protez gibi tedavilerin uzun ömürlü olması, büyük ölçüde sağlıklı ve kanamayan bir diş etine bağlıdır. Protez uzmanı olarak değerlendirmede öncelikle şu sorulara bakılır:

• Diş eti iltihabı kontrol altında mı, ölçü alınacak bölgede kanama var mı?
• Eski dolgu veya kaplamaların kenarları taşmalı mı, plak tutuyor mu?
• Destek kemik, planlanan protezi taşıyabilecek durumda mı?
• Hasta, protez çevresini evde temizleyebilecek mi?

İltihaplı diş etinde alınan ölçü ve belirlenen kaplama kenarı, iyileşme sonrasında uyumsuz kalabilir. Bu nedenle sıralama genellikle önce diş eti tedavisi, ardından iyileşmenin beklenmesi, sonra kalıcı restorasyon şeklindedir. Let the nature do its work yaklaşımında iyileşme için tanınan bu süre, dokuların kendi hızında toparlanmasına ve kalıcı restorasyonun sakinleşmiş diş eti üzerinde planlanmasına fırsat verir; gerekirse bu dönemde geçici bir restorasyonla günlük ve sosyal hayat sürdürülür. Bu yaklaşım slow dentistry nedir yazımızda anlatılıyor. Kenarı uyumsuz eski kaplamalar kanamanın kaynağıysa eski kaplamaların yenilenmesi ayrıca değerlendirilir.

Sınırlamalar ve dikkat edilmesi gerekenler

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayenenin yerini tutmaz. Diş eti kanamasının nedeni kişiden kişiye değişir; kesin değerlendirme ancak klinik muayene ve gerekirse radyografik inceleme ile yapılabilir.

• Kanamanın olmaması her zaman sağlık anlamına gelmez; özellikle sigara içenlerde hastalık sessiz ilerleyebilir.
• Gargara veya bitkisel ürünler kanamayı geçici olarak azaltabilir, ancak plak ve diş taşını ortadan kaldırmaz.
• Kan sulandırıcı veya başka bir ilacı, ilacı yazan doktorunuza danışmadan bırakmayın.
• Kendiliğinden olan, durmakta zorlanan ya da genel belirtilerle birlikte görülen kanamalar acil tıbbi değerlendirme gerektirir.
• Periodontitis ile kalp-damar hastalıkları gibi genel hastalıklar arasındaki ilişkilerle ilgili bazı sorular hâlâ araştırılmaktadır; bu konuda kesin yargılar yerine güncel kanıtları izlemek gerekir.