Peri-implantitis nedir, nasıl anlaşılır ve tedavi edilir?

Peri-implantitis nedir?

Peri-implantitis, implant çevresindeki dokularda bakteri plağıyla ilişkili iltihap ve bunu izleyen ilerleyici kemik kaybıdır. 2017 Dünya Çalıştayı sınıflaması bu durumu, implantı çevreleyen diş etinde iltihap ve ardından destek kemiğin giderek kaybedilmesiyle tanımlar (Kaynak 1).

İmplantın kendisi çürümez; sorun, yüzeyinde biriken bakteri tabakasına (biyofilm) vücudun verdiği iltihabi yanıttır. Bu açıdan peri-implantitis, doğal dişlerdeki diş eti hastalığına (periodontitis) benzer. Ancak implant çevresindeki dokuların yapısı dişten farklıdır ve cerrahi olarak açılan peri-implantitis bölgelerinde kemik kaybı çoğu zaman implantın çevresini halka şeklinde saran bir biçimde görülür (Kaynak 3).

İmplantların ne kadar dayandığı ve hastalığın ne sıklıkla görüldüğü konusundaki verileri implant ömrü yazısında ayrıca ele aldık.

Peri-implant mukozit ile peri-implantitis arasındaki fark nedir?

Aradaki temel fark kemik kaybıdır: peri-implant mukozitte iltihap yalnız yumuşak dokudadır, peri-implantitiste buna röntgende görülen kemik kaybı eklenir. Mukozit, peri-implantitisin öncülü kabul edilir (Kaynak 2).

Mukozit ile ilgili derleme, plak birikimi ile iltihap arasındaki neden-sonuç ilişkisinin deneysel çalışmalarla gösterildiğini ve plak kontrolü yeniden sağlandığında tablonun geri dönebildiğini bildirir. Klinik belirtilerin gerilemesi ise üç haftadan uzun sürebilir (Kaynak 2). Yani iltihabın erken evrede yakalanması, daha basit bir tedaviyle sorunun çözülmesine imkân verir.

Hangi belirtiler peri-implantitise işaret edebilir?

En sık işaret, fırçalarken veya kontrol sırasında implant çevresinde kanamadır. Hafif sondalamada kanama, implant çevresi sağlık ile hastalığı ayırmada temel klinik bulgu kabul edilir (Kaynak 4).

Dikkat etmeniz gereken diğer işaretler şunlardır:

• İmplant çevresindeki diş etinde kızarıklık veya şişlik.
• Diş eti kenarından iltihap akıntısı, ağızda kötü tat veya koku.
• Diş etinin çekilmesi, implantın metal kısmının görünür hâle gelmesi.
• İleri durumlarda implantta hareketlilik hissi.

Peri-implantitis çoğu zaman belirgin ağrı yapmaz. Bu nedenle hastalığın erken evreleri genellikle kontrol muayenesinde, sondalama ve röntgen ile fark edilir. Sınıflama raporu, protez tamamlandığında başlangıç röntgeni ve sondalama ölçümleri alınmasını önerir; sonraki kontrollerde bu kayıtlarla karşılaştırma yapılır (Kaynak 1).

Risk faktörleri nelerdir?

Peri-implantitis riskini artırdığı güçlü kanıtla gösterilen üç etken vardır: periodontitis öyküsü, yetersiz plak kontrolü ve implant sonrası düzenli bakıma gelmemek (Kaynak 3). Aynı derlemeye göre sigara ve diyabetin peri-implantitis için risk faktörü olduğuna dair veriler kesin değildir.

Sınırlı kanıtla ilişkilendirilen diğer etkenler şunlardır (Kaynak 3):

• Simanla yapıştırılan protezlerde diş eti altında kalan siman artıkları.
• İmplant çevresinde keratinize (sert, bağlı) diş etinin eksikliği.
• Ağız bakımını ve profesyonel temizliği zorlaştıran implant konumu veya protez tasarımı.

Mukozit için ise plak birikimine ek olarak sigara ve baş-boyun bölgesine radyoterapi risk göstergesi olarak bildirilmiştir (Kaynak 2). Protez uzmanı açısından bu listenin önemli bir kısmı protezin kendisiyle ilgilidir: altı temizlenemeyen, diş etine aşırı taşan veya fazla siman bırakan bir üst yapı, hastanın özenli fırçalamasına rağmen plak tutar. Vidalı ve simante üst yapıların farkını implant üstü protez türleri yazısında anlattık.

Peri-implantitis nasıl tedavi edilir?

Tedavinin temeli, implant yüzeyindeki bakteri tabakasının temizlenmesi ve hastanın bu temizliği evde sürdürebileceği koşulların sağlanmasıdır. Avrupa Periodontoloji Federasyonu'nun (EFP) S3 düzeyindeki klinik kılavuzu, peri-implant mukozit veya peri-implantitis saptandığında uygun tedavinin mutlaka yapılması gerektiğini vurgular (Kaynak 5).

Tedavi genellikle aşamalı ilerler:

1. Nedene yönelik adımlar: Ağız bakımının gözden geçirilmesi, temizliği engelleyen protez kenarlarının veya siman artıklarının düzeltilmesi, sigara gibi risklerin ele alınması.
2. Cerrahi olmayan temizlik: İmplant yüzeyine uygun aletlerle diş eti altı temizliği.
3. Yeniden değerlendirme: İyileşme için tanınan sürenin ardından kanama ve cep derinlikleri tekrar ölçülür.
4. Gerekirse cerrahi tedavi: İltihap sürüyorsa diş eti kaldırılarak implant yüzeyi doğrudan temizlenir; uygun kemik defektlerinde yeniden yapılandırıcı yöntemler düşünülebilir.
5. Destek bakım: Tedavi sonrası düzenli kontrol ve profesyonel temizlik.

Mukozit tedavisinde ağız hijyeni eğitimi ve profesyonel mekanik temizlik iltihap bulgularını azaltmıştır; antiseptik, lokal veya sistemik antibiyotik ya da hava-toz cihazı gibi ek yöntemlerin profesyonel temizliğin etkisini artırdığı gösterilmemiştir (Kaynak 4).

Cerrahi tedaviyi inceleyen bir meta-analizde bir ila beş yıllık izlemde cep derinliği ortalama 2,2 mm azalmış ve kanama belirgin şekilde düşmüştür. Ancak bu sürede hastalığın tekrarlaması sık görülmüş, implant kaybı da nadir olmamıştır; başlangıçtaki cep derinliği sonucu etkilemiştir (Kaynak 6). Aynı derleme, cerrahi ve cerrahi olmayan tedaviyi doğrudan karşılaştıran çalışmaların bulunmadığını not eder.

Tedaviden sonra prognoz nasıldır?

Tedavi edilen hastaların çoğunda sonuçlar düzenli destek bakımla korunabilir, ancak bir kısmında hastalık tekrarlar. Cerrahi tedavi sonrası düzenli destek bakıma alınan 24 hastayı beş yıl izleyen bir çalışmada hastaların yüzde 63'ünde tedavi başarılı kabul edilmiş, implantların yüzde 42'sinde kanama tamamen ortadan kalkmıştır; bazı hastalarda hastalık tekrarlamış ve implant kaybı görülmüştür (Kaynak 7).

Bu tablo iki şeyi gösterir. Birincisi, peri-implantitis tedavi edilebilir ama kolay bir hastalık değildir. İkincisi, en etkili yaklaşım hastalığı mukozit evresinde yakalamak veya hiç oluşmasını önlemektir.

Peri-implantitisten nasıl korunulur?

Korunmanın temeli günlük plak kontrolü ile düzenli profesyonel bakımdır. EFP kılavuzu korunmanın implant planlanırken, yerleştirilirken ve protez yapılırken başlaması gerektiğini; implant işleve girdikten sonra da implant çevresi dokuların periyodik olarak değerlendirildiği yapılandırılmış bir destek bakım programı kurulmasını önerir (Kaynak 5).

Diş fırçasıyla (manuel veya elektrikli) evde yapılan mekanik plak kontrolünün mukozite karşı etkili bir koruyucu önlem olduğu gösterilmiştir (Kaynak 4). Aynı konsensüs raporu, implantların ve protezlerin hastanın kendi temizliğine, sondalamayla muayeneye ve profesyonel temizliğe izin verecek şekilde tasarlanması gerektiğini vurgular. Günlük temizlik araçları ve kontrol aralıkları için implant bakımı yazısına, genel teknikler için ağız bakımı yazısına bakabilirsiniz.

İmplant öncesinde diş eti hastalığının tedavi edilmiş olması da korunmanın parçasıdır. Genel sağlık ve risk faktörleri implant kimlere yapılır yazısında yer alır.

Sınırlamalar ve dikkat edilmesi gerekenler

Peri-implantitis tedavisine dair kanıtlar hâlâ gelişmektedir. Çalışmalar farklı tanı ölçütleri, farklı implant yüzeyleri ve farklı tedavi yöntemleri kullandığı için sonuçlar arasında belirgin farklılık vardır; hangi yöntemin kimde daha iyi sonuç verdiği kesin olarak bilinmemektedir (Kaynak 6).

Kanama veya şişlik her zaman peri-implantitis anlamına gelmez; mukozit, sıkışmış yiyecek veya gevşemiş bir protez vidası da benzer şikâyetlere yol açabilir. Evde kendi kendinize antibiyotik veya gargara ile tedavi denemek sorunu geçici olarak maskeleyebilir. İmplant çevresinde bir sorun olup olmadığı ve nasıl bir tedavi gerektiği muayene, sondalama ve gerekirse radyografik değerlendirme sonrasında belirlenir.