İmplant ve implant üstü protez bakımı nasıl yapılır?

İmplantın bakıma neden ihtiyacı vardır?

İmplantın kendisi çürümez, ancak çevresindeki diş eti ve kemik bakteri plağına karşı en az doğal dişler kadar hassastır. İmplant yüzeyinde biriken plak önce diş etinde iltihaba (peri-implant mukozit), bakım yapılmazsa kemik kaybına (peri-implantitis) yol açabilir. Bu iki durumun farkını peri-implantitis yazısında ayrıntılı anlattık.

Avrupa Periodontoloji Federasyonu'nun (EFP) S3 düzeyindeki klinik kılavuzu, implant işleve girdikten sonra implant çevresi dokuların periyodik olarak değerlendirildiği yapılandırılmış bir destek bakım programı kurulmasını önerir (Kaynak 1). Yani bakım, tedavinin bittiği yerde başlayan ayrı bir iş değil, tedavinin kalıcı bir parçasıdır.

Evde implant nasıl temizlenir?

Günlük bakımın temeli, implantlı dişleri ve çevresini günde iki kez fırçalamak ve ara yüzleri her gün temizlemektir. Manuel veya elektrikli diş fırçasıyla yapılan mekanik plak kontrolünün implant çevresi iltihaba karşı etkili bir koruyucu önlem olduğu gösterilmiştir (Kaynak 4).

Protezin türüne göre kullanılan araçlar farklılaşır:

Ara yüz fırçası seçerken, dişler arasına zorlamadan girip boşluğu dolduran boy tercih edilir. Tel kısmı plastik kaplı fırçalar implant yüzeyini çizmemek için sıklıkla önerilir. Su jeti yardımcı bir araçtır; fırçanın ulaşmadığı yerlerde işe yarayabilir ama fırçalamanın yerini tutmaz. Genel fırçalama teknikleri için ağız bakımı yazısına bakabilirsiniz.

Protez uzmanı açısından burada önemli bir nokta vardır: Temizlik yalnız hastanın becerisine değil, protezin tasarımına da bağlıdır. Konsensüs raporları, implant ve protezin hastanın kendi temizliğine ve profesyonel temizliğe izin verecek şekilde tasarlanması gerektiğini vurgular (Kaynak 4). Üst yapı seçeneklerini implant üstü protez türleri yazısında karşılaştırdık.

Kontrole ne sıklıkla gitmek gerekir?

Kontrol aralığı herkes için aynı değildir; kişinin risk profiline göre belirlenir. Bakım tedavisinin etkisini inceleyen bir meta-analiz, aralığın kişiye göre ayarlanması gerektiğini belirterek en az 5–6 ayda bir kontrolü destekleyen bulgular sunmuştur (Kaynak 3). Aynı çalışmada periodontitis öyküsü, implant çevresi hastalıklarla ilişkili bir etken olarak öne çıkmıştır.

Düzenli bakımın etkisini gösteren çarpıcı bir örnek, peri-implant mukozit tanısı almış hastaları beş yıl izleyen bir çalışmadır. Bu sürede düzenli koruyucu bakıma gelen hastaların yüzde 18,0'inde, gelmeyenlerin ise yüzde 43,9'unda peri-implantitis gelişmiştir (Kaynak 2). Çalışma gözlemseldir ve gruplar arasında başka farklar da olabilir; yine de düzenli bakımın önemi konusunda güçlü bir işarettir.

Kontrol aralığını kısaltabilecek durumlar şunlardır:

• Diş eti hastalığı (periodontitis) öyküsü.
• Sigara kullanımı veya kontrolsüz diyabet.
• Tam ark sabit protez gibi temizliği zor üst yapılar.
• Önceki kontrollerde kanama veya plak birikimi saptanmış olması.

Kontrolde neler yapılır?

Kontrolün amacı sorunları belirti vermeden yakalamak ve evde ulaşılamayan plağı temizlemektir. Tipik bir kontrolde şunlar değerlendirilir:

• İmplant çevresi dokular: Kızarıklık, şişlik, sondalamada kanama ve cep derinliği; önceki ölçümlerle karşılaştırma.
• Röntgen: Gerekli görülen aralıklarla kemik seviyesinin başlangıç görüntüsüyle karşılaştırılması.
• Protez: Vida gevşemesi, porselen veya akrilik kırıkları, ısırma dengesi ve aşınma.
• Profesyonel temizlik: İmplant yüzeyine uygun aletlerle diş eti üstü ve gerekirse diş eti altı plak ve taş temizliği.
• Ev bakımının gözden geçirilmesi: Plak kalan bölgelerin gösterilmesi, araç ve teknik önerilerinin güncellenmesi.

Vidalı üst yapılarda protez gerektiğinde sökülerek implantlar ve protezin alt yüzeyi doğrudan temizlenebilir. Tam ark sabit protezlerde bu sökme ve temizlik özellikle önem taşır; ayrıntılar All-on-4 ve tam ark implant protez yazısında yer alır.

Neden bazı hastalar kontrollere gelmeyi bırakır?

Bakım programına uyum, araştırmalarda genellikle yetersiz bulunmuştur. Bu konudaki bir sistematik derlemede uyumun çalışmalar arasında çok değiştiği, hastaların kontrollere gelmeme nedenleri arasında ise yetersiz bilgilendirme ve motivasyonun öne çıktığı bildirilmiştir (Kaynak 5).

Pratikte "hiçbir şikâyetim yok" düşüncesi en sık engeldir. Oysa implant çevresi hastalıklar çoğu zaman ağrı yapmadan ilerler. Kontrolleri takvime baştan yazmak ve bir kontrolü kaçırdığınızda ertelemeden yeni randevu almak bu döngüyü kırmaya yardım eder.

Diş sıkma ve gıcırdatma implantları etkiler mi?

Evet; diş sıkma veya gıcırdatma (bruksizm) implantlar ve üzerindeki protezler için ek bir yük oluşturur. Yirmi yedi çalışmayı birleştiren bir meta-analizde muhtemel bruksizmi olan kişilere yerleştirilen implantlarda başarısızlık riski, bruksizmi olmayanlara göre anlamlı olarak daha yüksek bulunmuş ve bu durumun tedavi planlamasında ve takipte dikkate alınması önerilmiştir (Kaynak 6).

Bruksizmi olan hastalarda implant üstü dişleri korumak amacıyla sert akrilik bir gece plağı önerilebilir. Plak, kuvvetleri dağıtarak porselen kırılması ve vida gevşemesi gibi teknik sorunları azaltmayı amaçlar. Gece plağının implantları doğrudan koruduğunu gösteren karşılaştırmalı çalışmalar sınırlıdır; öneri daha çok klinik mantık ve bruksizmin bilinen etkilerine dayanır. Bruksizmin kendisini bruksizm (diş sıkma) yazısında anlattık.

Sigara implant bakımını nasıl etkiler?

Sigara, implant sonuçlarını olumsuz etkileyen başlıca değiştirilebilir alışkanlıktır. Yüzden fazla çalışmayı kapsayan bir meta-analizde sigara içenlere yerleştirilen implantların yüzde 6,35'i, içmeyenlerde ise yüzde 3,18'i kaybedilmiş; sigara ameliyat sonrası enfeksiyon ve implant çevresi kemik kaybıyla da ilişkili bulunmuştur (Kaynak 7). Sigara ayrıca kontrollere uyumu azaltan etkenlerden biri olarak bildirilmiştir (Kaynak 5).

Sigarayı bırakmak mümkün değilse daha sık kontrol ve daha titiz ev bakımı planlanması uygun olur.

İmplantlarınızda neyi fark ederseniz beklememelisiniz?

Aşağıdaki durumlardan birini fark ederseniz planlı kontrolü beklemeden hekiminize başvurmanız önerilir:

• Fırçalarken veya kendiliğinden implant çevresinde kanama.
• Diş etinde şişlik, kızarıklık, iltihap akıntısı ya da ağızda kalıcı kötü tat.
• Protezde oynama, çıtırtı sesi veya ısırırken farklı bir his; bu çoğu zaman gevşemiş bir vidaya işaret eder.
• Porselende kırık veya çatlak, keskin bir kenar.
• Gece plağının artık tam oturmaması.

Bu işaretlerin erken değerlendirilmesi, küçük bir sorunun büyümeden çözülmesine imkân verir.

Sınırlamalar ve dikkat edilmesi gerekenler

Bu yazıdaki oranlar farklı hasta gruplarında yapılmış çalışmalardan gelir ve sizin kişisel riskinizi doğrudan göstermez. Düzenli bakım implant çevresi hastalık riskini azaltır, ancak tamamen ortadan kaldırmaz; bakım programına katılan hastalarda da sorunlar görülebilir (Kaynak 3).

Hangi temizlik araçlarının size uygun olduğu, protezinizin türüne, dişler arası boşlukların genişliğine ve el becerinize göre değişir. İmplant çevresinde kanama, şişlik, kötü tat, protezde hareket veya ses fark ederseniz kontrol zamanını beklemeyin. Size özel bakım programı ve kontrol aralığı muayene ve gerekirse radyografik değerlendirme sonrasında belirlenir. Kemik eklenerek yapılmış implantlarda da aynı kurallar geçerlidir; bu işlemler hakkında kemik grefti ve sinüs lifting yazısına bakabilirsiniz.