Diş hassasiyeti neden olur, nasıl geçer?

Diş hassasiyeti nedir?

Diş hassasiyeti, tıbbi adıyla dentin aşırı duyarlılığı, açığa çıkmış dentin yüzeyine gelen soğuk, sıcak, tatlı, ekşi, hava ya da dokunma gibi bir uyarıyla başlayan kısa ve keskin bir sızıdır. Dentin, dişin dış koruyucu tabakası olan minenin ve kökü saran diş etinin altında kalan, içinde çok sayıda mikroskobik kanalcık bulunan dokudur. Bu doku normalde örtülüdür; açığa çıktığında dış uyaranlar dişin içindeki sinire daha kolay ulaşır.

Hassasiyetin tanımı, nedenleri ve mekanizması uzun süredir araştırılan bir konudur (Kaynak 1). Yaygınlığı çalışmadan çalışmaya çok değişse de sistematik bir derlemede temel tahmin yaklaşık %11,5 olarak bildirilmiş ve durumun yaşam kalitesini etkileyen kalıcı bir klinik sorun olduğu vurgulanmıştır (Kaynak 2). Yani soğuk bir içecekte yüzünü buruşturan tek kişi siz değilsiniz.

Soğuk ya da tatlı bir şey yiyince diş neden sızlar?

Sızının nedeni, açık dentin kanalcıklarındaki sıvının uyaranla hızla hareket etmesi ve bu hareketin sinir uçlarını uyarmasıdır. Bu açıklama hidrodinamik teori olarak bilinir ve hassasiyet mekanizması için yaygın kabul gören bir modeldir (Kaynak 1).

Soğuk sıvıyı büzer, şekerli ya da ekşi besinler osmotik etkiyle sıvıyı çeker, hava ise yüzeyi kurutarak aynı hareketi başlatır. Bu yüzden hassasiyetin tipik özelliği şudur: sızı uyaranla başlar ve uyaran kalkınca birkaç saniyede geçer. Örneğin buzlu suyu yudumladığınızda keskin bir sızı olup hemen dinmesi tipik hassasiyettir.

Diş hassasiyetine en sık ne yol açar?

Hassasiyetin sık görülen nedenleri diş eti çekilmesi ve mine ile dentinin aşınmasıdır. Çoğu kişide birden fazla neden aynı anda rol oynar.

Diş eti çekilmesi

Diş eti geriye çekildiğinde kökün mine ile örtülü olmayan yüzeyi açığa çıkar. Kök yüzeyi ince bir tabakayla örtülüdür ve bu tabaka fırçalamayla kolayca kaybolur. Diş eti iltihabı, yanlış fırçalama ve diş eti hastalığı tedavisi çekilmeye katkıda bulunabilir. Diş etinizde kanama da varsa diş eti kanaması yazımız konuyu tamamlar.

Sert fırçalama ve aşınma (abrazyon)

Sert kıllı fırça, yatay ve bastırarak fırçalama, aşındırıcılığı yüksek macunlar diş eti hizasında kama şeklinde oyuklar açabilir. Bu tür mine ve dentin kaybının diğer biçimleri için diş aşınması yazısına göz atabilirsiniz.

Asitli ve şekerli içecekler (erozyon)

Asitli içecekler, meyve suları, sirkeli besinler ve mide asidinin ağza gelmesi mineyi kimyasal olarak yumuşatır. Asitle yumuşamış yüzey hemen ardından fırçalanırsa kayıp hızlanır.

Diş sıkma ve gıcırdatma

Bruksizm (diş sıkma ya da gıcırdatma) dişlere aşırı yük bindirir; çiğneme yüzeylerinde aşınmaya ve diş eti hizasında mine kırılmalarına yol açabilir. Gece sıkmanın belirtilerini bruksizm ve diş sıkma yazısında anlatıyoruz.

Tedavi sonrası geçici hassasiyet

Diş taşı temizliği ve kök yüzeyi temizliği, yeni dolgular ve diş beyazlatma sonrası geçici hassasiyet görülebilir. Bu tür hassasiyet çoğu zaman zamanla azalır; azalmıyorsa kontrol muayenesi gerekir.

Hassasiyet mi, yoksa başka bir sorun mu?

Sızının hassasiyet mi yoksa çürük, çatlak ya da sinir iltihabı mı olduğu, ağrının nasıl başladığına ve ne kadar sürdüğüne bakılarak ayırt edilir. Aşağıdaki tablo kabaca bir yön verir; kesin tanı ancak muayene ve gerekirse radyografik değerlendirmeyle konur.

Sinir iltihabı ilerlediğinde tedavi seçenekleri için kanal tedavisi yazımıza bakabilirsiniz.

Hassasiyet macunları işe yarar mı?

Evet, hassasiyet giderici macunlar düzenli kullanıldığında çoğu kişide belirgin rahatlama sağlar. 125 randomize kontrollü çalışmayı bir araya getiren bir ağ meta-analizinde macun formülasyonlarının çoğu plaseboya ve sıradan florürlü macunlara göre daha etkili bulunmuştur (Kaynak 3).

Bu macunlar iki yolla çalışır. Birinci grup, potasyum tuzları gibi, sinir uçlarının uyarılabilirliğini azaltır. İkinci grup, kalay florür, stronsiyum, arjinin, kalsiyum sodyum fosfosilikat (biyoaktif cam) ve hidroksiapatit gibi maddeler, açık dentin kanalcıklarını tıkayarak sıvı hareketini sınırlar (Kaynak 1, Kaynak 3). Aynı analizde kalsiyum sodyum fosfosilikatın test edilen üç uyaranda da yararlı olduğu bildirilmiştir (Kaynak 3).

Pratik bir ipucu: macunu fırçaladıktan sonra ağzınızı bol suyla çalkalamak yerine yalnız fazlasını tükürün. Hassas bölgeye parmakla az miktarda sürüp bırakmak da etken maddenin yüzeyde kalmasına yardımcı olabilir. Etki genellikle ilk günlerde değil, birkaç hafta düzenli kullanımla ortaya çıkar.

Klinikte hangi tedaviler uygulanır?

Macunla yeterince geçmeyen hassasiyette klinikte açık dentin yüzeyini kapatan veya sinir duyarlılığını azaltan uygulamalar yapılır. Bir meta-analizde klinikte uygulanan kimyasal ya da fiziksel kanalcık kapatma ve sinir duyarlılığını azaltma yöntemlerinin plaseboya göre anlamlı etki gösterdiği bulunmuştur (Kaynak 4).

• Florür vernik ve kapatıcı ajanlar: Hassas yüzeye sürülen bu ürünler kanalcıkların ağzını daraltır. Hızlı ve basit uygulamalardır; etkinin süresi kişiden kişiye değişir, gerektiğinde tekrarlanır.
• Adeziv ve ince kaplayıcı tabakalar: Yüzeye yapıştırılan ince reçine tabakası dentini fiziksel olarak örter (Kaynak 1).
• Dolgu ile örtme: Diş eti hizasında belirgin oyuk varsa estetik dolgu hem hassasiyeti azaltır hem de ilerleyen aşınmayı yavaşlatır.
• Lazer uygulamaları: Sistematik bir derlemede lazer tedavisinin ağrı kontrolünde etkili bir seçenek olduğu, ancak çalışmalar arasındaki farklılıklar nedeniyle standart bir protokol tanımlanamadığı bildirilmiştir (Kaynak 5).
• Kök yüzeyini örten diş eti işlemleri: Diş eti çekilmesine bağlı hassasiyette, kök yüzeyinin diş eti dokusuyla yeniden örtülmesi hassasiyetin sıklığını ve şiddetini azaltabilir (Kaynak 6). Bu yaklaşım genellikle çekilmenin estetik ya da yapısal bir sorun da oluşturduğu durumlarda gündeme gelir.

Bu seçenekler bir sıra izler: önce az müdahaleli yöntemler denenir, yanıt alınamazsa bir sonraki basamağa geçilir.

Diş beyazlatma sonrası hassasiyet neden olur, nasıl azaltılır?

Beyazlatma jelindeki peroksit dişin içine geçerek sinire ulaşabilir ve bu nedenle geçici hassasiyet sık görülen bir yan etkidir. Güncel bir meta-analizde hekim kontrolünde evde yapılan beyazlatmada hassasiyetin şiddeti muayenehane beyazlatmasına göre daha düşük bulunmuş; hassasiyet riski ve beyazlatma etkinliğinde ise anlamlı fark görülmemiştir (Kaynak 7).

Hassasiyet giderici macunlar bazı beyazlatma protokollerinden sonra işe yararken bazılarında etkisiz bulunmuştur (Kaynak 8). Bu nedenle beyazlatma öncesinde mevcut hassasiyet, açık kök yüzeyleri ve sızdıran dolgular muayenede değerlendirilmeli, protokol buna göre seçilmelidir. Konuyla ilgili yaygın soruları diş beyazlatma zararlı mı yazısında yanıtlıyoruz.

Ne zaman diş hekimine başvurmalısınız?

Hassasiyet birkaç haftalık düzenli macun kullanımına rağmen geçmiyorsa veya ağrının karakteri tipik hassasiyetten farklıysa muayene olmalısınız. Şu belirtiler daha hızlı değerlendirme gerektirir:

• Uyaran kalktıktan sonra da süren ya da kendiliğinden başlayan ağrı
• Geceleri uyandıran, zonklayan ağrı
• Isırırken tek bir dişte keskin ağrı
• Diş etinde şişlik, kabarcık veya kötü tat
• Dişte gözle görülen kırık, oyuk ya da renk değişikliği

Günlük bakımda hassasiyeti nasıl önlersiniz?

Hassasiyeti önlemenin temeli, dentini açığa çıkaran alışkanlıkları değiştirmektir. Birkaç basit adım çoğu zaman belirgin fark yaratır:

1. Yumuşak kıllı fırça kullanın; bastırmadan, küçük dairesel hareketlerle fırçalayın.
2. Asitli bir içecek veya besinden hemen sonra değil, bir süre bekleyip fırçalayın; arada su ile çalkalayın.
3. Asitli içecekleri gün içine yaymak yerine öğünlerle sınırlayın; mümkünse pipetle için.
4. Gece diş sıkıyorsanız bunu muayenede belirtin; koruyucu bir gece plağı aşınmayı azaltabilir.
5. Diş eti sağlığınızı düzenli kontrollerle izletin.

Ayrıntılı fırçalama ve ara yüz temizliği önerileri için ağız bakımı rehberine bakabilirsiniz.

Protez uzmanı gözüyle hassasiyette tedavi sırası nasıl kurulur?

Hassasiyette tedavi, önce nedeni bulup durdurmak, sonra az müdahaleli yöntemden başlamak üzerine kurulur. Protez uzmanı olarak değerlendirmede aşınmanın tipine (fırçalama, asit, sıkma), diş eti seviyesine, ısırma düzenine ve var olan dolgu ya da kaplamaların kenar uyumuna bakılır.

Neden ortadan kalkmadan yapılan dolgu veya kaplamalar da zamanla aynı sorunla karşılaşır. Örneğin gece sıkan bir hastada diş eti hizasındaki oyuk doldurulsa bile, yük kontrol edilmezse dolgu kenarı kopabilir. Bu yüzden Dr. Dirim Bozok'un benimsediği yavaş ve aşamalı yaklaşımda önce alışkanlıklar düzeltilir, macun ve kapatıcı ajanların etkisi beklenir, ardından gerekirse kalıcı restoratif çözüme geçilir. Bu yaklaşımı slow dentistry nedir yazısında anlatıyoruz.

Sınırlamalar ve dikkat edilmesi gerekenler

Hassasiyet tedavilerinin etkisi kişiden kişiye değişir ve hiçbir yöntem her hastada aynı sonucu vermez. Lazer tedavisine ilişkin çalışmaların çoğunda hastalar en fazla altı ay izlenmiştir; uzun dönem etkiler konusunda bilgi sınırlıdır (Kaynak 5). Lazer gibi yöntemler için standart bir uygulama protokolü henüz belirlenmemiştir.

Hassasiyet macunları belirtiyi hafifletir ama çürük, çatlak veya sinir iltihabını tedavi etmez; uzun süre macunla idare etmek bu sorunların gözden kaçmasına yol açabilir. Hassasiyetin nedeni ve uygun tedavi, muayene ve gerekirse radyografik değerlendirme sonrasında kesinleşir. Randevu ve ulaşım bilgileri için iletişim sayfasına bakabilirsiniz.